ધોરણ ૭ · ગુજરાતી — સ્વાધ્યાયપોથી ઉકેલ

મોટા કાજલિયાળા પ્રાથમિક શાળા

ધોરણ ૭ ગુજરાતી

સ્વાધ્યાયપોથી — સંપૂર્ણ ઉકેલ (પાઠ ૧ થી ૧૦)

નીચે આપેલ પાઠનું બટન દબાવો — ફક્ત એ જ પાઠ ખૂલશે અને તેના બધા પ્રશ્ન-જવાબ સીધા દેખાશે.

📘 આ ઉકેલ ફક્ત પરીક્ષાની તૈયારી અને ચકાસણી માટે છે. વિદ્યાર્થીઓએ પ્રથમ જાતે જવાબ શોધીને લખવાનો પ્રયત્ન કરવો.

01 પાઠ ૧: પ્રાણીમાત્રને 14 વિભાગ

૧. વાતચીત (ચર્ચા માટેના પ્રશ્નોના જવાબો):

(૧) તમે કઈ કઈ પ્રાર્થનાઓ ગાઓ છો?

જવાબ: અમે શાળામાં 'મૈત્રી ભાવનું પવિત્ર ઝરણું', 'અસત્યો માંહેથી પ્રભુ પરમ સત્યે તું લઈ જા', 'નમસ્કાર અષ્ટાક્ષર મંત્ર' વગેરે પ્રાર્થનાઓ ગાઈએ છીએ.

(૨) તમે ક્યારે ક્યારે પ્રાર્થના કરો છો?

જવાબ: હું દરરોજ સવારે જાગીને, શાળામાં પ્રાર્થનાસભામાં અને રાત્રે સૂતા પહેલાં ઈશ્વરની પ્રાર્થના કરું છું.

(૩) તમારી શાળામાં પ્રાર્થનામાં તમારે કંઈક રજૂ કરવાનું હોય ત્યારે શી શી તૈયારી કરો છો?

જવાબ: શાળાની પ્રાર્થનાસભામાં મારે રજૂઆત કરવાની હોય ત્યારે હું સારા સુવિચારો, બોધકથા કે ભજનની પસંદગી કરું છું અને ઘરે તેનો યોગ્ય હાવભાવ અને અવાજ સાથે બોલવાનો પૂરતો મહાવરો કરું છું.

(૪) અહિંસાના આગ્રહી હોય એવા બે મહામાનવનાં નામ કહો.

જવાબ: ભગવાન મહાવીર સ્વામી અને મહાત્મા ગાંધી અહિંસાના આગ્રહી મહામાનવ હતા.

(૫) સેવા કઇ કઇ રીતે થઈ શકે?

જવાબ: સેવા શારીરિક શ્રમ કરીને (જેમ કે સફાઈ કામ, બીમારની ચાકરી), આર્થિક મદદ કરીને, ભૂખ્યાને ભોજન કરાવીને અને કોઈને સાચું માર્ગદર્શન આપીને પણ થઈ શકે.

૨. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી વાક્ય પૂર્ણ કરો:

(૧) ‘માન્યા પોતા સમ સહુને’ એટલે...

જવાબ: (બ) સૌને પોતાના જેવાં જ ગણ્યાં.

(૨) ‘સદા અમારા અંતરમાં’ એટલે...

જવાબ: (બ) હંમેશાં અમારા હૃદયમાં રહો.

(૩) ‘ક્ષમા-સિંધુને વંદન હો’ એટલે...

જવાબ: (ક) ક્ષમાના સાગરને નમન હો.

૩. નીચે આપેલાં વાક્યોનો ભાવ દર્શાવતી કાવ્યપંક્તિ કાવ્યમાંથી શોધીને લખો:

(૧) બધાં ય કાર્યો કર્યાં છતાં કોઈ કાર્યમાં લેપાયા નહિ.

જવાબ: સઘળાં કાર્યો કર્યાં છતાંયે, રહ્યા હંમેશાં નિર્લેપી.

(૨) પૂર્ણ રીતે એકપત્નીવ્રતના પાલનની પ્રતિજ્ઞા લીધી અને એ જીવનભર પાળી.

જવાબ: એકપત્નીવ્રત પૂરણ પાળ્યું, ટેક વણી છે જીવતરમાં.

(૩) સંન્યાસીના ધર્મને ઉજાળનાર તપસ્વી બુદ્ધને નમસ્કાર હો!

જવાબ: સંન્યાસીનો ધર્મ ઉજાળ્યો, વંદન કરીએ બુદ્ધ તને.

(૪) બધા જ ધર્મના મહામાનવોની યાદ જગતની શાંતિમાં ઉપયોગી બને.

જવાબ: સર્વધર્મ સંસ્થાપક સ્મરણો વિશ્વ શાંતિમાં ખપ લાગો.

૪. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો:

(યોગી, પરમ, સઘળાં, પૂર્ણ, મધ્યમ)

(૧) મહાવીર સ્વામીએ પૂર્ણ અહિંસાનું આચરણ કર્યું.
(૨) ગૌતમ બુદ્ધે મધ્યમ માર્ગનો બોધ આપ્યો.
(૩) યોગી શ્રીકૃષ્ણ સંસારમાં રહીને પણ અલિપ્ત રહ્યા.
(૪) હજરત મહંમદ પયગંબર રહમ નેકીના પરમ પ્રચારક હતા.
(૫) સઘળાં કામો કર્યાં છતાંય રહ્યા હંમેશાં નિર્લેપી!

૫. શબ્દ અને તેના અર્થ વાંચો. અર્થના આધારે વિકલ્પમાં આપેલાં વાક્યોમાંથી જે વાક્ય કાવ્યના આધારે સાચું હોય તેની આગળ ✓ કરો:

(૧) અંતર : અંતઃકરણ, મન
(✓) નરસિંહના અંતરમાં હંમેશાં શ્રીકૃષ્ણ રહેતા.
(ખોટું) તળાજાથી નરસિંહ લાંબું અંતર કાપીને જૂનાગઢ આવેલા.
(૨) સમ : સરખું, સમાન
(✓) કોઇ પણ બે વ્યક્તિ બધી બાબતમાં સમ હોતી નથી.
(ખોટું) મેં ભગવાનના સમ ખાઇને કહ્યું, પણ તેમણે ન માન્યું.

૬. કાવ્યમાં વપરાયેલા નીચેના શબ્દો વાંચો:

(પ્રાણીમાત્ર, જનસેવા, એકપત્નીવ્રત, ન્યાયનીતિમય, કૃષ્ણપ્રભુ, પ્રભુપુત્ર, ક્ષમાસિંધુ, વિશ્વશાંતિ)

આવા શબ્દો અંગે વિચારો, અને આ કાવ્યમાં ઉપયોગ ન થયો હોય તેવા ત્રણ શબ્દો લખો.

જવાબ: આવા બે શબ્દો જોડાઈને બનેલા (સામાસિક) અન્ય ત્રણ શબ્દો:

(૧) પરોપકાર (પર + ઉપકાર)
(૨) દેશપ્રેમ (દેશ + પ્રેમ)
(૩) ધર્મગુરુ (ધર્મ + ગુરુ)

૭. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ફકરો પૂર્ણ કરો:

(ઘણી, બસો, મોટાં, કૃષ્ણનું, નાનકડી, રળિયામણું, મધુર, સર્વધર્મ, આખા, ખૂબ, લીલાંછમ, નાનાં, રંગબેરંગી, પીતળનો)

નાનકડી ટેકરીની પાછળ રળિયામણું ગામ હતું. ગામમાં આશરે બસો ઘરો હતાં. કોઈનાં ઘર નાનાં તો વળી કોઈનાં ઘર મોટાં. ગામને પાદર કૃષ્ણનું મંદિર. તેના પર રંગબેરંગી ધ્વજા ફરકે. એના આંગણામાં લીલાંછમ ઝાડવાં. તેની ઉપર ખૂબ પક્ષીઓ કલ્લોલ કરે. મંદિરમાં પીતળનો ઘંટ બાંધેલો. તેનો મધુર રણકાર સવાર-સાંજ આખા ગામમાં ગૂંજી રહે. આરતી સમયે તો અહીં ઘણી ભીડ રહે.

૮. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો:

(૧) મહાવીર સ્વામીએ અહિંસાનું આચરણ કર્યું અને બધાં પ્રાણીઓને રક્ષણ આપ્યું. (કે, અને, પરંતુ)
(૨) શ્રીકૃષ્ણે બધાં જ કાર્યો કર્યાં પરંતુ જીવનભર એ બધાથી અલિપ્ત રહ્યા. (પરંતુ, એટલે, નહિ તો)
(૩) વરસાદ વધુ હતો તેથી હું ઘરથી નીકળી ન શકી. (કે, છતાં, તેથી)
(૪) તમે સવારે નીકળશો કે સાંજે? (માટે, કે, એટલે)

૯. નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય સંયોજક મૂકી વાક્યોને ફરીથી લખો:

(૧) મેં એને કહ્યું નહોતું છતાં તેણે મારું કામ કરી નાખ્યું.
(૨) જો ગુરુવારે શાળામાં રજા હોય તો આપણે પુસ્તકમેળામાં જઈશું?
(૩) છત્રી હતી તે સારું થયું, નહીંતર તું પલળી ગયો હોત.
(૪) જો સાહેબ કહેશે તો આપણે બાલસભા ગોઠવીશું.
(૫) કાલે હું મારા દાદા સાથે દવાખાને જવાનો છું તેથી હું રમવા નહિ આવું.

૧૦. ફકરામાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકી તેનું સુલેખન કરો:

વિરામચિહ્નો સાથે ફકરો:

તેમણે મને પૂછેલું, "તને શાનો શોખ છે?" મેં તરત જવાબ આપેલો કે, "મને ગીત ગાવાનો શોખ છે." આ સાંભળીને તેઓ બોલી ઊઠ્યા, "વાહ! ત્યારે તો આપણે બેઉ સરખા." પછી તો તેમણે મને 'અમર ગીતો' પુસ્તક ભેટમાં આપ્યું.

૧૧. ચર્ચા કરો, લખો, રજૂ કરો:

(૧) અહિંસાનો ભાવ રાખવો જ જોઈએ.

જવાબ: વિશ્વમાં શાંતિ અને ભાઈચારો સ્થાપવા માટે અહિંસા ખૂબ જ જરૂરી છે. હિંસાથી માત્ર વિનાશ જ થાય છે. શસ્ત્રોથી કોઈનો ડર જીતી શકાય પણ પ્રેમ નહીં. અહિંસાથી દુશ્મનોના હૃદય પણ જીતી શકાય છે.

(૨) પ્રાણીઓ બોલતાં હોત તો ?

જવાબ: જો પ્રાણીઓ બોલતાં હોત, તો તેઓ માણસોને તેમના પર થતા અત્યાચારો અને ક્રૂરતા વિશે પોતાની વેદના કહી શકત. તેઓ માણસને કુદરતનું રક્ષણ કરવા માટે સમજાવી શકત અને આપણી સાથે મિત્રતાભર્યો સંવાદ પણ કરી શકત.

(૩) સર્વધર્મ સમભાવ વિશ્વશાંતિનો માર્ગ.

જવાબ: બધા જ ધર્મો પ્રેમ, દયા અને કરુણાનો સંદેશ આપે છે. જો માણસ અન્ય ધર્મોનો આદર કરે અને 'સર્વધર્મ સમભાવ' (બધા ધર્મો સમાન છે એવો ભાવ) કેળવે તો ધર્મના નામે થતા ઝઘડા અટકી જાય અને વિશ્વમાં કાયમી શાંતિ સ્થપાય.

૧૨. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) કાવ્યમાં કયા કયા મહામાનવોનો ઉલ્લેખ થયો છે?

જવાબ: કાવ્યમાં મહાવીર સ્વામી, ગૌતમ બુદ્ધ, શ્રીરામ, શ્રીકૃષ્ણ, ઈસુ ખ્રિસ્ત, હજરત મહંમદ પયગંબર અને જરથોસ્તી ધર્મગુરુ અશો જરથુષ્ટ જેવા મહામાનવોનો ઉલ્લેખ થયો છે.

(૨) રામને અંતરમાં રાખવાની વાત કેમ કરી હશે?

જવાબ: ભગવાન શ્રીરામ ન્યાય અને નીતિના સાચા પ્રતીક છે. જો તેઓ હંમેશાં આપણા અંતરમાં રહે તો આપણાં કાર્યો પણ ન્યાયી અને નીતિવાળાં બને, તેથી તેમને અંતરમાં રાખવાની વાત કરી છે.

(૩) કાવ્યનો મુખ્ય સંદેશ શો છે?

જવાબ: આ કાવ્યનો મુખ્ય સંદેશ પ્રાણીમાત્રની રક્ષા કરવી, અહિંસાનું પાલન કરવું, સઘળા ધર્મો અને મહામાનવોનો આદર કરવો તથા સર્વધર્મ સમભાવ રાખીને વિશ્વશાંતિ જાળવવી તે છે.

(૪) શ્રીકૃષ્ણને યોગી કેમ કહ્યા હશે?

જવાબ: શ્રીકૃષ્ણે સંસારમાં રહીને સઘળાં જટીલ કાર્યો કરવા છતાં તેમાં ક્યારેય લેપાયા વગર અનાસક્ત અને નિર્લેપી જીવન વિતાવ્યું હતું, માટે તેમને એક શ્રેષ્ઠ યોગી કહ્યા છે.

૧૩. જુઓ નીચેના શબ્દમાં ત્રણ વ્યંજનો જોડાઈને બનેલો જોડાક્ષર લખ્યો છે. તમે આવા બીજા પાંચ શબ્દો શોધો. તેમાં રહેલા વ્યંજનો ઉદાહરણ મુજબ અલગ પાડો:

ઉદાહરણ: મિન્સ્ટ્રી : સ્ + ટ્ + રી

(૧) શાસ્ત્ર : સ્ + ત્ + ર્
(૨) મત્સ્ય : ત્ + સ્ + ય્
(૩) રાષ્ટ્ર : ષ્ + ટ્ + ર્
(૪) સ્વસ્થ : સ્ + થ્ + ય્
(૫) લક્ષ્મી : ક્ + ષ્ + મ્

૧૪. તમને ગમતી અન્ય પ્રાર્થનાની પાંચ-સાત પંક્તિ લખો:

જવાબ:
અસત્યો માંહેથી પ્રભુ પરમ સત્યે તું લઈ જા,
ઊંડા અંધારેથી પ્રભુ પરમ તેજે તું લઈ જા;
મહા મૃત્યુમાંથી અમૃત સમીપે નાથ લઈ જા,
તું-હીણો હું છું તો તુજ દરશનાં દાન દઈ જા.

ચાલો, યાદ કરીએ...

(૧) આ કાવ્ય ગાયું તે વખતની કઈ વાત તમને યાદ છે?

જવાબ: જ્યારે આ કાવ્ય અમે વર્ગમાં ગાયું, ત્યારે બધા વિદ્યાર્થીઓએ એકસાથે તાલ અને લયબદ્ધ રીતે ભાવપૂર્વક ગાન કર્યું હતું તે વાત મને યાદ છે.

(૨) આ કાવ્યનું ગાન-સમૂહગાન તમે કેટલી વાર કર્યું?

જવાબ: મેં આ કાવ્યનું સમૂહગાન શાળાના વર્ગખંડમાં બે વાર અને ઘરે બે વાર એમ કુલ ચાર વાર કર્યું.

(૩) આ પ્રાર્થના ગાતાં તમને તમારી શાળામાં ગવાતી કઇ પ્રાર્થના યાદ આવી હતી?

જવાબ: આ પ્રાર્થના ગાતાં મને શાળામાં ગવાતી 'મૈત્રી ભાવનું પવિત્ર ઝરણું' પ્રાર્થના યાદ આવી ગઈ, કારણ કે બંનેમાં વિશ્વશાંતિ અને સમભાવનો સમાન સંદેશ છે.

(૪) વાતચીતનો કયો પ્રશ્ન તમને સૌથી વધારે ગમ્યો હતો? તેનો ક્રમાંક લખો અને આ પ્રશ્નમાં તમે શો જવાબ આપ્યો હતો?

જવાબ: મને પ્રશ્ન ક્રમાંક ૪ (અહિંસાના આગ્રહી હોય એવા બે મહામાનવનાં નામ કહો.) સૌથી વધારે ગમ્યો હતો. તેમાં મેં 'ભગવાન મહાવીર અને મહાત્મા ગાંધી' એવો જવાબ આપ્યો હતો.

02 પાઠ ૨: ગુપ્તદાન 15 વિભાગ

૧. વાતચીત (ચર્ચા માટેના પ્રશ્નોના જવાબો):

(૧) જો ડૉક્ટરે ગામ છોડી દીધું હોત તો?

જવાબ: જો ડૉક્ટરે ગંગાપુર ગામ છોડી દીધું હોત, તો ત્યાંના બીમાર અને ગરીબ લોકોને યોગ્ય સારવાર ન મળી હોત અને તેઓ મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયા હોત. વળી, ડૉક્ટરને ભીખાશેઠ જેવા મહાન ગુપ્તદાનેશ્વરીની ક્યારેય ઓળખ ન થઈ શકી હોત.

(૨) તમારી શાળામાં લોક સહકારથી કયાં કયાં કાર્યો થાય છે?

જવાબ: અમારી શાળામાં લોક સહકાર અને દાતાઓની મદદથી પીવાના પાણીની પરબ, સરસ મજાનું પુસ્તકાલય, ડિજિટલ ક્લાસરૂમ અને વૃક્ષારોપણ જેવાં કાર્યો થાય છે.

(૩) તમને કોઈએ ક્યારેય મદદ કરી છે? ક્યારે?

જવાબ: હા, ગયા વર્ષે જ્યારે હું બીમાર પડ્યો હતો અને એક અઠવાડિયું શાળાએ નહોતો જઈ શક્યો, ત્યારે મારા મિત્રએ મને નોટબુક આપીને પાછળ રહી ગયેલું ગૃહકાર્ય પૂર્ણ કરવામાં ખૂબ મદદ કરી હતી.

(૪) તમે તમારા મિત્રો સાથે કઈ કઈ વસ્તુઓ વહેંચો છો?

જવાબ: હું મારા મિત્રો સાથે મારો નાસ્તો, વાર્તાનાં સરસ પુસ્તકો, પેન્સિલ-રબર અને રમતના સાધનો વહેંચું છું.

(૫) તમારા ગામમાં સૌના સહકારથી કયાં કયાં કામો થયાં છે?

જવાબ: અમારા ગામમાં સૌના સહકારથી ગામનું તળાવ ઊંડું કરવામાં આવ્યું છે, પક્ષીઓ માટે મોટો ચબૂતરો બનાવવામાં આવ્યો છે અને ગામના પાદરે સુંદર બગીચો તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

(૬) જો ભીખા શેઠે મદદ ન કરી હોત તો?

જવાબ: જો ભીખાશેઠે આર્થિક મદદ ન કરી હોત, તો ડૉક્ટરને દવાખાનું ચલાવવામાં આર્થિક ભીડ પડત અને તેઓ ગરીબ દર્દીઓને મફત કે સસ્તી દવા ન આપી શક્યા હોત.

(૭) તમે ક્યાંય ગયા હો અને તમને ત્યાં ન ગમ્યું હોય એવું બન્યું છે? શા માટે?

જવાબ: હા, એકવાર હું ખૂબ જ ગીચ અને પ્રદૂષિત શહેરમાં ગયો હતો. ત્યાં વાહનોનો સતત ઘોંઘાટ, ધુમાડો અને સ્વચ્છતાનો અભાવ હોવાથી મને ત્યાં બિલકુલ નહોતું ગમ્યું.

૨. પાઠમાંથી પસંદ કરેલ વાક્ય જેવો અર્થ ધરાવતા વાક્ય સામે ખરાની (✓) નિશાની કરો:

(૧) તમે તો આ દુખિયારાના બેલી છો.
(✓) (અ) તમે દુખી વ્યક્તિઓ પ્રત્યે ઉદાર છો.
(૨) શેઠનો હાથ બંધાઈ ગયો હતો.
(✓) (અ) શેઠથી પૈસો વપરાતો ન હતો.
(નોંધ: અહીં હાથ બંધાઈ જવો એટલે કંજૂસી કરવી અથવા કરકસરથી ચાલવું એવો અર્થ થાય છે.)
(૩) ફૂલ નહિ તો ફૂલની પાંખડી આપવા આવ્યો છું.
(✓) (ક) જરૂરિયાત વધુ છે પણ હું મારી શક્તિ પ્રમાણે આપું છું.

૩. આપેલાં વાક્યો કોણ બોલી શકે તે પાઠના આધારે લખો:

(૧) દાન એવી રીતે કરવું કે કોઈનેય ખબર ન પડે. – ભીખાશેઠ
(૨) હું દુનિયાથી દૂર ફેંકાઈ ગયો! – ડૉક્ટર
(૩) મારી મદદ વિશે કોઈને જણાવતા નહિ. – ભીખાશેઠ
(૪) દવાખાનું કરવા માટે મકાનની જરૂર છે. – ડૉક્ટર

૪. આપેલાં વાક્યો ખરાં છે કે ખોટાં તે જણાવો:

(૧) ભીખાશેઠ કંજૂસ હતા. – ખોટું
(તેઓ કંજૂસ નહિ, પણ ગુપ્તદાન કરનાર ઉદાર વ્યક્તિ હતા.)
(૨) ડૉક્ટરને લાગ્યું કે એમણે શેઠને અન્યાય કર્યો છે. – ખરું
(૩) ભીખાશેઠે ડૉક્ટરને ફાળામાં એક પણ રૂપિયો ન આપ્યો. – ખોટું
(તેમણે ખાનગીમાં સો-સો રૂપિયાની નોટો આપી હતી.)
(૪) શેઠાણી પણ શેઠને કંજૂસ જ માનતાં હતાં. – ખોટું
(શેઠાણી કંજૂસ નહોતા માનતા, પણ તેઓ એવું ઇચ્છતા હતા કે શેઠે દાન કરીને થોડી નામના કમાવી જોઈએ.)
(૫) ડૉક્ટરને ગામમાં બધી જ સગવડ મળી રહી હતી. – ખોટું
(ગામમાં બિલકુલ સગવડ નહોતી.)

૫. નીચેની ઘટનાઓને યોગ્ય ક્રમમાં લખો:

(અહીં વાર્તાના ઘટનાક્રમ મુજબ વાક્યો ગોઠવેલાં છે)

મારી ગંગાપુરમાં ડૉક્ટર તરીકે નિમણૂક થઈ.
મેં ગામમાં મારું મન મનાવી લીધું.
ગામમાં મેલેરિયાનો પવન વાયો.
ભીખાશેઠ ગામલોકો માટે મદદ કરવા મારી પાસે આવ્યા.
ભીખા શેઠની મદદથી મારું દવાખાનું ચાલુ થયું.
શેઠનું વર્તન મને અકળ લાગ્યા કરતું.

(નોંધ: પાઠના તાર્કિક ક્રમ મુજબ, પહેલા નિમણૂક થાય છે, પછી મન મનાવે છે, પછી રોગચાળો આવે છે, પછી શેઠ મદદ કરે છે, દવાખાનું ચાલે છે, અને પછી શેઠનું વર્તન અકળ લાગે છે તેવો ક્રમ બને છે.)

૬. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો:

(ઘૂમ્યા, આનંદ સાથે, ઇનામ, જોરથી, અવ્યવસ્થિત, સંમતિ, કદાપી, ધીમેથી, દાખલ થયા)

(૧) ઘરમાં બધી વસ્તુઓ (લઘરવઘર) અવ્યવસ્થિત પડી હતી.
(૨) એમની વાત સાંભળી ભીખાશેઠ (ખડખડાટ) જોરથી હસી પડ્યા.
(૩) ભીખાશેઠ દવાખાનામાં (પ્રવેશ્યા) દાખલ થયા.
(૪) ભીખાશેઠની વાત આખા ગામે (સહર્ષ) આનંદ સાથે વધાવી લીધી.
(૫) ગામલોકો હકારમાં માથું ડોલાવીને (અનુમોદન) સંમતિ આપતા હતા.

૭. ફકરામાં જરૂરી સુધારા કરી ફરીથી લખો:

(આપેલા ફકરામાં લિંગ, વચન અને કાળની ભૂલો સુધારીને નીચે મુજબ લખાશે)

સુધારેલો ફકરો: મારું ગામ નાનકડું છે. મારા ગામનું નામ ચેતનગઢ છે. તે દરિયાકિનારે આવેલું છે. ગયા સપ્તાહે ખૂબ પવન ફૂંકાયો. ઘણાં ઝાડ પડી ગયાં. દરિયાઇ તોફાને ઘણું નુકસાન કર્યું. સરકારે તપાસ કરાવી. હવે પછી બધાને રાહત આપવામાં આવશે.

૮. ઉદાહરણ મુજબનાં વાક્યો લખો:

ઉદાહરણ :
• સ્ટેશનથી ગંગાપુર જવા માટે ન મળે મોટર બસ કે ન મળે ગાડું.
• રણમાં ન મળે પાણી કે ન મળે છાંયડો.

(૧) સૂવા માટે ન મળે ગાદલું કે ન મળે ઓશિકું.
(૨) જમવા માટે ન મળે રોટલો કે ન મળે શાક.

૯. સંવાદ વાંચો અને સમજો:

પાર્થ : અરે યાર, કૌશિક! શું કરે છે?

કૌશિક : હું આવતીકાલની પરીક્ષા માટે ગણિતના દાખલા ગણી રહ્યો છું.

પાર્થ : વાહ ભાઈ વાહ! તું અને ગણિત...?

કૌશિક : હા ભાઈ, હવે મને ગણિત ગમવા લાગ્યું છે અને હું નિયમિત તેનો મહાવરો કરું છું.

પાર્થ : અરે વાહ! સારું ચાલ, હવે થોડી વાર મારી સાથે બજારમાં આવીશ?

કૌશિક : બજારમાં...? કેમ...?

પાર્થ : અરે મિત્ર, મોબાઇલનું ચાર્જર લેવું છે.

કૌશિક : ભલે, ચાલ હું પણ આવું છું. પણ આપણે બજારમાં જઈશું કેવી રીતે?

પાર્થ : આપણે સાઇકલ લઈને જઈએ, જેથી ઝડપથી જઈ શકાય.

કૌશિક : લે, હું સાઇકલ લઈને હમણાં જ આવું છું.

૧૦. આપેલા ચિત્રમાં બંને પાત્રો વચ્ચે શી વાતચીત થતી હશે? અનુમાન કરો અને લખો:

(ચિત્ર: માથે પાટાવાળો દર્દી ખુરશીમાં બેઠો છે અને તેની પાસે બેઠેલી સ્ત્રી તેની સાથે વાત કરે છે)

સ્ત્રી: હવે તમને કેવું લાગે છે? માથાનો દુખાવો ઓછો થયો કે નહિ?

દર્દી: હા, ડૉક્ટર સાહેબે ઘા સાફ કરીને પાટો બાંધી દીધો છે અને દવા પણ આપી છે, એટલે હવે ઘણી રાહત છે.

સ્ત્રી: તમે બહુ ઉતાવળમાં રસ્તો ઓળંગતા હતા એટલે જ પડી ગયા ને! હવેથી પૂરતું ધ્યાન રાખજો અને બે દિવસ આરામ કરજો.

દર્દી: હા, મારો જ વાંક હતો. હવે હું સાવચેતી રાખીશ, તમે ચિંતા ન કરો.

૧૧. શિક્ષકે આ એકમના છેલ્લા ફકરાનું શ્રુતલેખન કરાવવું:

(વિદ્યાર્થી પ્રવૃત્તિ): શિક્ષકશ્રી પાઠનો છેલ્લો ફકરો ( "હું ઘડી પહેલાં જેનો તિરસ્કાર કરતો હતો... મનોમન હું એમને વંદી રહ્યો." ) વર્ગમાં સ્પષ્ટ ઉચ્ચારો સાથે બોલશે. તમારે તે સાંભળીને તમારી નોટબુકમાં જોડણીની ભૂલ વિના લખવાનો છે. ત્યારબાદ તમારા મિત્ર સાથે નોટબુક બદલીને એકબીજાની ભૂલો સુધારવાની છે.

૧૨. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) ડૉક્ટરને પોતાની નિમણૂક કાળા પાણીની સજા જેવી કેમ લાગી?

જવાબ: ડૉક્ટરની નિમણૂક ગંગાપુર નામના સાવ અંતરિયાળ અને પછાત ગામમાં થઈ હતી. ત્યાં પાકા રસ્તા, વીજળી કે અન્ય કોઈ પણ આધુનિક સુવિધાઓ નહોતી. પોતે શહેરી જીવનથી દૂર, દુનિયાના છેવાડે ફેંકાઈ ગયા હોય તેવું તેમને લાગતું હતું. આથી આ એકાંત અને અગવડભરી જગ્યા તેમને 'કાળા પાણીની સજા' સમાન લાગી.

(૨) ભીખાશેઠ કોને મિથ્યા મોહ માનતા હતા?

જવાબ: ભીખાશેઠ ખોટો વૈભવ ભોગવવામાં, ટૂંકા અંતર માટે વાહનમાં બેસીને જવા-આવવામાં અને ખોટા મોજશોખ પાછળ પૈસા ખર્ચવાને મિથ્યા મોહ માનતા હતા.

(૩) ડૉક્ટર સાહેબે ભીખાશેઠને કેમ કંજૂસ માની લીધા?

જવાબ: ડૉક્ટરે જોયું હતું કે ભીખાશેઠ પાસે ઘણા પૈસા હોવા છતાં, તેઓ સ્ટેશનેથી આવવા માટે ગાડી ભાડે કરવાને બદલે પોતાનો સામાન જાતે ઉપાડીને ચાલીને આવતા હતા. તેમની આવી હદબહારની કરકસર જોઈને ડૉક્ટરને લાગ્યું કે શેઠ ભારે કંજૂસ છે.

(૪) ભીખાશેઠ સાદગીથી રહેતા હતા. તેનું તેઓ પોતે કયું કારણ આપે છે?

જવાબ: ભીખાશેઠ કારણ આપે છે કે તેમની પાસે જે પણ ધન છે, તે તેમે જાતે કમાયા નથી પણ તેમના બાપદાદાનો વારસો છે. તેઓ પોતાને એ ધનના માલિક નહિ પરંતુ માત્ર 'રખેવાળ' માને છે. તેઓ પોતે કષ્ટ વેઠીને, સાદગીથી જીવીને કરકસર કરે છે, જેથી બચેલા પૈસાથી તેઓ જરૂરિયાતમંદોને છૂપી રીતે મદદ કરી શકે.

(૫) આ એકમમાં તમને સૌથી વધુ કયું પાત્ર ગમ્યું? કેમ?

જવાબ: આ એકમમાં મને 'ભીખાશેઠ'નું પાત્ર સૌથી વધુ ગમ્યું. કારણ કે તેઓ બહારથી કંજૂસ અને સામાન્ય માણસ જેવા લાગતા હતા, પણ અંદરથી તેઓ નિખાલસ અને નિઃસ્વાર્થ ભાવે ગુપ્તદાન કરનારા અત્યંત ઉદાર અને પરોપકારી વ્યક્તિ હતા.

(૬) શેઠાણીનો ભીખાશેઠ માટે શો મત હતો?

જવાબ: શેઠાણી ભીખાશેઠને કહેતાં હતાં કે જો તમે દાન-પુણ્ય કરો છો, તો ક્યારેક નામ થાય એવું પણ કંઈક કરવું જોઈએ. માત્ર ગુપ્તદાન કરવાને બદલે લોકો જાણે એવી રીતે કીર્તિ મળે તેવા કામ પણ કરવા જોઈએ એવો શેઠાણીનો મત હતો.

(૭) ગંગાપુર વિશે પાંચ-સાત વાક્યો લખો.

જવાબ: ગંગાપુર એ પછાત અને અંતરિયાળ ગામ હતું. આ ગામમાં ડામરના રસ્તા, વાહનવ્યવહાર કે વીજળી જેવી કોઈ પાયાની સુવિધાઓ નહોતી. ગામના મોટાભાગના લોકો અત્યંત ગરીબ હતા. માંદગીના સમયે તેમને યોગ્ય તબીબી સારવાર પણ મળતી નહોતી. અહીંની પરિસ્થિતિ કાળા પાણીની સજા જેવી અગવડતાભરી હતી. આવા જ ગામમાં યુવાન ડૉક્ટરની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.

૧૩. પાઠને આધારે સંવાદ રજૂ કરો : ભીખાશેઠ અને ડૉક્ટર (જોડીકાર્ય):

(બે વિદ્યાર્થીઓએ વર્ગમાં નીચે મુજબનો સંવાદ ભજવવાનો છે.)

ભીખાશેઠ: ડૉક્ટર સાહેબ, હું તમારી પાસે એક કામે આવ્યો છું.

ડૉક્ટર: (થોડા કંટાળાથી) બોલો ને...

ભીખાશેઠ: તમે આજે બપોરે દવાખાના માટે આર્થિક મદદની વાત કરી હતી ને, તો હું ફૂલ નહિ તો ફૂલની પાંખડી આપવા આવ્યો છું. (સો-સો રૂપિયાની નોટો ડૉક્ટરના હાથમાં મૂકે છે) પણ સાહેબ, આમાં મારી એક શરત છે!

ડૉક્ટર: (આશ્ચર્યથી) વળી કેવી શરત?

ભીખાશેઠ: તમારે કોઈને કહેવાનું નહિ કે મેં તમને આ મદદ કરી છે.

ડૉક્ટર: કેમ? એમાં શો વાંધો છે? લોકોને ખબર પડે તો બીજા લોકો પણ દાન આપવા પ્રેરાય ને!

ભીખાશેઠ: મને એવો દેખાડો પસંદ નથી. એટલા માટે જ તો હું પેલા ફાળા વખતે બધા વચ્ચે કંઈ બોલ્યો ન હતો.

૧૪. પાઠને આધારે ડૉક્ટરની એકોક્તિ રજૂ કરો:

જવાબ: (ડૉક્ટર મનોમન વિચારે છે): "અરેરે! મેં કેવી મોટી ભૂલ કરી! ભીખાશેઠને સમજવામાં મેં તેમને કેટલો અન્યાય કર્યો છે. હું જેને સાવ કંજૂસ, સ્વાર્થી અને મખ્ખીચૂસ માનતો હતો, તે તો હકીકતમાં આ ગરીબ અને દુખિયારા લોકોના સાચા બેલી છે. લોકો કીર્તિ માટે પથ્થરની તકતીઓ મુકાવીને મોટાં મોટાં દાન કરતા હોય છે, પણ પોતાની જાતને કષ્ટ આપીને, કોઈને ખબર સુદ્ધાં ન પડે એમ ગુપ્તદાન કરનારા આવા મહાન દાનેશ્વરી મેં ક્યાંય જોયા નથી. મારું માથું આજે આ દેવદૂત જેવા માણસ સામે ઝૂકી ગયું છે!"

૧૫. મોટેથી વાંચો. વડીલો અને શિક્ષકોની મદદથી ગુજરાતીમાં તેનો અર્થ લખો:

૧. रहिमन वे नर मर चुके जो कछु मागन जाहिं, उनसे पहले वे मुए जिन मुख निकसत नाहिं।
ગુજરાતી અર્થ: કવિ રહીમ કહે છે કે, જે માણસો પોતાની જરૂરિયાત માટે બીજા પાસે કંઈક માંગવા જાય છે, તેઓ જીવતા હોવા છતાં મરેલા સમાન જ છે. પરંતુ, જેમના મુખમાંથી માંગનાર માટે 'ના' શબ્દ નીકળે છે (એટલે કે જેઓ સક્ષમ હોવા છતાં મદદની ના પાડે છે), તેઓ તો માંગનાર કરતાં પણ પહેલાં મરી ચૂકેલા છે!
૨. जो दान कर्त्तव्य समझकर, बिना किसी उपकार की भावना से, उचित स्थान में, उचित समय पर और योग्य व्यक्ति को ही दिया जाता है, उसे सात्त्विक दान कहा जाता है। (श्रीमद भगवत गीता)
ગુજરાતી અર્થ: શ્રીમદ ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે - જે દાન આપણી નૈતિક ફરજ સમજીને, બદલામાં કોઈપણ પ્રકારના ઉપકાર કે ફળની અપેક્ષા રાખ્યા વિના, યોગ્ય સ્થળે, યોગ્ય સમયે અને કોઈ લાયક કે સાચા જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિને આપવામાં આવે છે, તેને 'સાત્ત્વિક દાન' (શ્રેષ્ઠ દાન) કહેવામાં આવે છે.

અમે નાહતી વખતે કે બ્રશ કરતી વખતે નળ સતત ખુલ્લો નહિ રાખીએ, માત્ર જરૂર પૂરતું જ પાણી વાપરીશું.
દિવસે સૂર્યપ્રકાશ હોય ત્યારે ઘરમાં લાઈટ કે પંખા બિનજરૂરી ચાલુ નહિ રાખીએ. રૂમની બહાર નીકળતી વખતે સ્વિચ બંધ કરવાની ટેવ પાડીશું.
થાળીમાં જેટલી ભૂખ હોય તેટલો જ ખોરાક લઈશું, જેથી અનાજનો સહેજ પણ બગાડ ન થાય.

અમે નોટબુકમાં કોરાં પાનાં ક્યારેય ફાડીશું નહિ, અને વર્ષના અંતે વધેલા કોરા પાનાઓ ભેગા કરી નવી નોટબુક બનાવીશું.
નજીકના અંતરે જવા માટે વાહનનો ઉપયોગ કરવાને બદલે ચાલીને કે સાઇકલનો ઉપયોગ કરીશું, જેથી પેટ્રોલની કરકસર થાય અને પ્રદૂષણ ઘટે.
બજારમાંથી બિનજરૂરી અને મોંઘી વસ્તુઓની ખરીદી કરવાનું ટાળીશું.

૧૬. આપેલા વિષય પર બે જૂથ પાડીને ચર્ચાસભા યોજો. વિષય : તમે કઈ બાબતમાં કરકસર કરશો ? (ચર્ચાના મુદ્દા) જૂથ - ૧ (પાણી અને વીજળીની બચત): જૂથ - ૨ (કાગળ, ઇંધણ અને પૈસાની બચત): ચાલો, યાદ કરીએ...

(૧) આ એકમમાં નવા શીખ્યા હો તેવા કયા શબ્દો તમને યાદ છે? બોલો.

જવાબ: મને આ એકમમાંથી 'ગુપ્તદાન', 'કાળા પાણીની સજા', 'દાનેશ્વરી', 'મિથ્યા મોહ', 'ઓસરી જવું', અને 'સાત્ત્વિક' જેવા નવા શબ્દો શીખવા મળ્યા.

(૨) ચિત્ર આધારિત કઈ પ્રવૃત્તિ હતી? તેમાં તમે શું અનુમાન કર્યું?

જવાબ: પ્રશ્ન ૧૦ માં દર્દી અને સ્ત્રીવાળું ચિત્ર હતું. તેમાં મેં અનુમાન કર્યું કે દર્દીને માથામાં ઈજા થઈ છે અને પાસે બેઠેલી સ્ત્રી આત્મીયતાથી તેના ખબરઅંતર પૂછી રહી છે.

(૩) તમને આ એકમ વાંચતાં કેટલો સમય લાગે છે? સમય નોંધો.

જવાબ: મને આ એકમ ધ્યાનપૂર્વક અને શાંતિથી વાંચતા આશરે ૮ થી ૧૦ મિનિટનો સમય લાગ્યો.

(૪) ડોક્ટર અને ભીખાશેઠનું પાત્રાલેખન સરસ રીતે કોણ કરી શક્યું હતું?

જવાબ: વર્ગખંડમાં મારા મિત્ર આયુષે ડૉક્ટરનું અને સાહિલે ભીખાશેઠનું પાત્રાલેખન ખૂબ જ સુંદર અને ભાવવાહી રીતે કર્યું હતું.

(૫) ડોક્ટર અને ભીખાશેઠનો સંવાદ કોણ કોણ સૌથી સરસ રીતે બોલ્યું હતું?

જવાબ: નીરવ અને મલય આ બંને વિદ્યાર્થીઓ ડૉક્ટર અને ભીખાશેઠનો સંવાદ ઉચિત આરોહ-અવરોહ સાથે સૌથી સરસ રીતે બોલ્યા હતા.

(૬) તમને કઈ કઈ પ્રવૃત્તિ અઘરી લાગી? તેના ક્રમાંક લખો.

જવાબ: મને પ્રવૃત્તિ ક્રમાંક ૧૫ (હિન્દી દોહાનો ગુજરાતીમાં અર્થ લખવો) થોડી અઘરી લાગી હતી, પરંતુ શિક્ષકશ્રીના માર્ગદર્શનથી મેં તે સરસ રીતે પૂર્ણ કરી.

03 પાઠ ૩: અમારી કામધેનુ 13 વિભાગ

૧. વાતચીત (ચર્ચા માટેના પ્રશ્નોના જવાબો):

(૧) તમે કોઈ પ્રાણીકથા સાંભળી છે? કઈ?

જવાબ: હા, મેં પંચતંત્ર અને હિતોપદેશની પ્રાણીકથાઓ સાંભળી છે. દાખલા તરીકે, 'કાચબો અને સસલું', 'ચતુર કાગડો', 'મગર અને વાંદરો' તેમજ 'સિંહ અને ઉંદર' જેવી બોધદાયક વાર્તાઓ મેં સાંભળી છે.

(૨) તમને કયું પ્રાણી સૌથી વધુ ગમે છે? શા માટે?

જવાબ: મને ગાય સૌથી વધુ ગમે છે. કારણ કે ગાય ખૂબ જ શાંત, નિર્દોષ અને પ્રેમાળ પ્રાણી છે. તે આપણને પોષણક્ષમ દૂધ આપે છે અને કોઈને ક્યારેય નુકસાન પહોંચાડતી નથી.

(૩) પ્રાણીઓની સારસંભાળ કઈ રીતે લઈ શકાય?

જવાબ: પ્રાણીઓને સમયસર પૂરતો ચારો (ખોરાક) અને પીવા માટે ચોખ્ખું પાણી આપવું જોઈએ. તેમની રહેવાની જગ્યા (કોઢ કે તબેલો) સ્વચ્છ અને હવા-ઉજાસવાળી રાખવી જોઈએ. તેઓ બીમાર પડે ત્યારે પશુ-ચિકિત્સક (ડૉક્ટર) પાસે તેમની યોગ્ય સારવાર કરાવવી જોઈએ અને તેમને ક્યારેય મારવા નહિ પણ પ્રેમ તથા હૂંફ આપવા જોઈએ.

(૪) તમને લાગે છે કે બોડી ગાયથી આખા ઘરનું ગુજરાન ચાલી શકે?

જવાબ: હા, ચોક્કસ. બોડી ગાય પુષ્કળ અને ગાઢું દૂધ આપતી હતી, જેના દૂધ, દહીં અને છાશથી આખા ઘરનું સારી રીતે પોષણ થતું હતું. મુશ્કેલીના સમયે પણ તે કુટુંબનો મોટો સહારો બની હતી, તેથી તેનાથી આખા ઘરનું ગુજરાન ચાલી શકે છે.

૨. પાઠના આધારે સાચા વિકલ્પ સામે (✓) કરો:

(૧) બોડી ગાયને લાગુ પડતું નથી. (પારકાંને પણ દોહવા દે., ટંકે આઠ શેર દૂધ આપતી., ગામ આખાની પ્રિય.)

જવાબ: પારકાંને પણ દોહવા દે. (✓)

(૨) બોડીનો વંશવેલો બહુ મોટો, કારણ કે... (બોડી આખા ગામની લાડકી હતી., બોડીની ઉંમર વધારે હતી., બોડી દર સવા વરસે વિયાતી હતી.)

જવાબ: બોડી દર સવા વરસે વિયાતી હતી. (✓)

(૩) વાડીનો પીપળો ‘બોડી પીપળો’ તરીકે ઓળખાયો. કારણ કે... (બોડી પીપળા નીચે જ બેસતી., બોડીને પીપળા નીચે દાટી હતી., બોડીને પીપળા નીચે જ બાંધતાં.)

જવાબ: બોડીને પીપળા નીચે દાટી હતી. (✓)

૩. વિગત વાંચો અને લેખકે આવું શા માટે કહ્યું હશે? તે લખો:

(૧) “એ ગઈ, તે જ વર્ષે મારો કૉલેજનો અભ્યાસ પૂરો થયો, મને નોકરી મળી – એ પણ કેવો અકસ્માત!”

જવાબ: લેખકને નોકરી મળવી અને ગાય (બોડી) નું મૃત્યુ થવું એ બંને ઘટનાઓ એક જ વર્ષે એકસાથે બની. જાણે ગાયે લેખકને પોતાના પગભર અને સ્થિર થયેલા જોઈને જ વિદાય લીધી હોય અને પોતાનું ઋણ પૂરું કર્યું હોય, એવો ભાવ અને આશ્ચર્ય પ્રગટ કરવા લેખકે આમ કહ્યું છે.

(૨) જાનવરને મમતા આપો, પછી જુઓ એ શું નથી આપતાં!

જવાબ: પ્રાણીઓ પણ માણસની જેમ જ પ્રેમ, હૂંફ અને મમતાની ભાષા બરાબર સમજે છે. જો આપણે તેમને પ્રેમ અને સંભાળ આપીએ, તો તેઓ પણ વળતા પ્રેમ અને અતૂટ વફાદારીથી આપણને બમણું પાછું આપે છે, તે સમજાવવા લેખકે આમ કહ્યું છે.

૪. આપેલ જાહેરાતને આધારે પૂછેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો. બીજા બે પ્રશ્નો બનાવી તેના જવાબ લખો:

(૧) તમારે માવો લેવો હોય તો કોનો સંપર્ક કરશો?

જવાબ: અમારે માવો લેવો હોય તો અમે સુભાષભાઈ માવાવાળાનો સંપર્ક કરીશું. (કારણ કે નોંધમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે સુભાષભાઈ માવાવાળાનો શુદ્ધ માવો મંગાવી આપવામાં આવશે).

(૨) મેઘધનુષ્ય ડેરી પાર્લર કેટલાં વર્ષથી કાર્યરત છે?

જવાબ: મેઘધનુષ્ય ડેરી પાર્લર છેલ્લા પચીસ વર્ષથી (અઢી દાયકાથી) કાર્યરત છે.

(૩) મેઘધનુષ્ય ડેરી પાર્લર મહિનામાં કેટલા દિવસ બંધ રહેશે?

જવાબ: મેઘધનુષ્ય ડેરી પાર્લર મહિનામાં એક દિવસ (દર અમાસે) બંધ રહેશે.

(૪) આ ડેરીમાં કઈ કઈ વસ્તુઓ મળતી હશે?

જવાબ: આ ડેરીમાં માવા સિવાયની દૂધની બધી જ વાનગીઓ મળતી હશે.

(૫) જાતે બનાવેલ પ્રશ્ન ૧: હોલસેલની ખરીદી કરનાર ગ્રાહકને કેટલું વળતર મળશે?

જવાબ: હોલસેલની ખરીદી કરનાર ગ્રાહકને ૨% વળતર મળશે.

(૬) જાતે બનાવેલ પ્રશ્ન ૨: કયા ગ્રાહકોને દરેક ખરીદી પર ૧% વળતર મળશે?

જવાબ: જે ગ્રાહકો ડેરીના વાર્ષિક સભ્ય હશે, તેમને દરેક ખરીદી પર ૧% વળતર મળશે.

૫. વિકલ્પમાંથી શબ્દનો અર્થ ધારો અને ✓ કરો. આ શબ્દવાળું વાક્ય પાઠમાંથી શોધીને લખો:

(૧) સેર : વાઘ, ધાર (✓), શહેર
વાક્ય : ગાયને દોહતી વખતે તેના આંચળમાંથી દૂધની સેર છૂટી.
(૨) લાયણી : તહેવાર (✓), ખરીદી, વેચાણ
(અહીં લાયણી એટલે લહાણી/ભેટ આપવાનો તહેવાર તેવો અર્થ ધારી શકાય).
વાક્ય : સારા-નરસા પ્રસંગે કે તહેવારની લાયણીમાં બોડી ગાયનું દૂધ કામ આવતું.
(૩) પેટિયું : પેટી, ગુજરાન (✓), મજૂર
વાક્ય : ગરીબ માણસ આખો દિવસ કાળી મજૂરી કરીને માંડ પોતાનું પેટિયું રળે છે.

૬. લીટી દોરેલ શબ્દસમૂહની જગ્યાએ એક શબ્દ મૂકી વાક્ય ફરીથી લખો:

(૧) મને તાજું ફીણવાળું દૂધ ખૂબ ભાવે છે.

જવાબ: મને દૂધની શેર ખૂબ ભાવે છે.
(નોંધ: પાઠના સંદર્ભમાં 'શેર' એટલે તાજું દોહેલું ફીણવાળું દૂધ / દૂધની ધાર)

(૨) મારા મિત્રને ઘેર જ્યારે જોઈએ ત્યારે દૂધ આપનારી ગાય છે.

જવાબ: મારા મિત્રને ઘેર કામધેનુ છે.

(૩) રામજીભાઈ એમની ભેંસને દરરોજ માલિસ કરે છે.

જવાબ: રામજીભાઈ એમની ભેંસની ચાકરી કરે છે. (અથવા માવજત કરે છે.)

૭. ઉદાહરણ અનુસાર બીજા શબ્દ પાઠમાંથી શોધીને લખો. (વિરોધી શબ્દો લખો):

વેળા x કવેળા
સફળ x નિષ્ફળ
કદરૂપું x રૂપાળું
જન્મ x મરણ
સારા x નરસા

૮. યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને ખાલી જગ્યા પૂરો:

(કેટલાયે, ગાઢું, બોડી, ગરીબડા, શ્રદ્ધાળુ, સારા-નરસા)

જવાબ: બોડી ગાય ગરીબડા સ્વભાવની હતી. તેનું ગાઢું દૂધ અમે પીતાં. શ્રદ્ધાળુ લોકો સારા-નરસા પ્રસંગે બોડીનું છાણ લેવા આવતા. એકવાર બોડીને જાનવર કરડ્યું, બાએ કેટલાયે ઉપાયો કર્યા.

૯. અ, બ અને ક માંથી વાક્યના અંશ લઈ અર્થસભર વાક્ય બનાવો:

(પાઠના ઘટનાક્રમ અને તર્ક મુજબ પાંચ અર્થસભર વાક્યો નીચે મુજબ બનશે)

બોડી ગાય આજે કામધેનુ હતી.
બોડીનું છાણ સારા-નરસા પ્રસંગે લઈ જતાં.
ખરી પરીક્ષા સમયે બોડી અમારો લોકોનો સહારો.
આખું શરીર ફૂલી ગયું ને આખરે તે મરી ગઈ.
કુટુંબનો પીપળો બોડી પીપળો કહેવાય છે.

૧૦. ‘ગઈકાલે’ની જગ્યાએ ‘આવતી કાલે’ લખી નીચેનો ફકરો યોગ્ય ફેરફાર કરી ફરીથી લખો:

(અહીં કાળ પરિવર્તન કરી ભવિષ્યકાળમાં ફકરો લખવાનો છે)

જવાબ: આવતીકાલે પપ્પા મને ફરવા લઈ જશે. પપ્પા મને આઈસક્રીમ ખવડાવશે. પપ્પાની પહેલાં હું આઈસક્રીમ ખાઈ જઈશ. મારા મોઢા પર આઈસક્રીમ - આઈસક્રીમ થઈ જશે. તેથી પપ્પા ખડખડાટ હસી પડશે.

૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) લેખકે બોડી ગાયને એમની કામધેનુ તરીકે શા માટે ઓળખાવી હશે?

જવાબ: પૌરાણિક કથા મુજબ 'કામધેનુ' ગાય તમામ મનોકામના પૂર્ણ કરનારી ગાય છે. લેખકના ઘરમાં બોડી ગાય વિપુલ પ્રમાણમાં ગાઢું દૂધ આપતી હતી. તેના દૂધ, દહીં અને છાશથી આખું કુટુંબ પોષાતું હતું અને તેનું છાણ પણ સારા-નરસા પ્રસંગે લોકો લઈ જતા. આમ, મુશ્કેલ સમયમાં આ ગાયે કુટુંબનો મોટો સહારો બની હોવાથી લેખકે તેને પોતાની 'કામધેનુ' ઓળખાવી છે.

(૨) ઘરનાં બધાં ગાયની શી સંભાળ રાખતાં?

જવાબ: ઘરનાં બધાં સભ્યો બોડી ગાયને એક સ્વજનની જેમ સાચવતાં હતાં. તેને પૂરતો ચારો અને સમયસર પાણી આપતાં. જ્યારે તેને જાનવર કરડ્યું અને તે બીમાર પડી, ત્યારે પણ બા અને ઘરના સભ્યોએ તેની આસપાસ રહીને ઉપાયો કરી તેની પૂરી સંભાળ રાખી હતી.

(૩) બોડી ગાયને સ્વચ્છતા ગમતી એવું તમે શા પરથી કહી શકો?

જવાબ: ગાયો સામાન્ય રીતે સ્વભાવે ચોખ્ખાઈ પસંદ કરતી હોય છે. બોડી ગાય પણ પોતાનું સ્થાન સાફ થાય પછી જ ત્યાં બેસતી, અને ક્યારેય ગંદકીમાં ઊભી રહેતી નહીં, એ બાબત પરથી કહી શકાય કે બોડી ગાયને સ્વચ્છતા ગમતી હતી.

(૪) બોડી ગાય આખા ગામની લાડકી હશે એમ શાના પરથી કહી શકાય?

જવાબ: ગામના કેટલાયે લોકો પોતાના ઘરના સારા-નરસા કે શુભ પ્રસંગોમાં ખાસ બોડી ગાયનું જ છાણ લેવા આવતા હતા અને બોડીનો સ્વભાવ પણ ગરીબડો અને શાંત હતો. આ બાબત પરથી કહી શકાય કે તે આખા ગામની લાડકી હશે.

(૫) બોડી ગાય લેખકના ઘરના સ્વજન સમી હતી એવું કયા – કયા પ્રસંગે જણાઈ આવે છે?

જવાબ: જ્યારે બોડી ગાય બીમાર પડી ત્યારે લેખકના બા અને પૂરા કુટુંબે તેને બચાવવા માટે સતત ચિંતા અને દોડધામ કરી. જ્યારે આખરે તેનું મૃત્યુ થયું, ત્યારે કુટુંબે તેને કોઈ અજાણી જગ્યાએ ફેંકવાને બદલે ઘરના આંગણે પીપળાના ઝાડ નીચે સન્માનપૂર્વક દાટી. આ બતાવે છે કે બોડી ગાય તેમના ઘરના સ્વજન સમી હતી.

૧૨. આપેલ મુદ્દાઓનો ઉપયોગ કરીને ‘મારું પ્રિય ઝાડ’ વિશે લખો:

(મુદ્દા: પ્રિય ઝાડ - પ્રિય હોવાનું કારણ - તેની આગવી વિશેષતા - તેનાથી થતા લાભ - તેનાં ફળ અને ફૂલ.)

મારું પ્રિય વૃક્ષ: લીમડો

મારું સૌથી પ્રિય ઝાડ લીમડો છે. લીમડો મારું પ્રિય ઝાડ હોવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે તે આપણા સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટે એક આશીર્વાદ સમાન છે. લીમડાની આગવી વિશેષતા એ છે કે તેનાં પાન સ્વાદમાં ભલે કડવાં હોય, પરંતુ તે ગુણોની ખાણ છે.

લીમડાના અનેક લાભ છે. ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં તેનો ઘટાદાર છાંયડો મુસાફરો અને પશુ-પક્ષીઓને શીતળતા પ્રદાન કરે છે. તેનાં પાન ઉકાળીને પીવાથી કે નાહવાથી ચામડીના અનેક રોગો મટે છે. લીમડાનું લાકડું ફર્નિચર બનાવવામાં કામ આવે છે અને તેમાં ક્યારેય ઉધઈ લાગતી નથી. લીમડા પર આવતા ઝીણા સફેદ ફૂલોને 'મ્હોર' કહેવાય છે, જેનો રસ ચૈત્ર મહિનામાં પીવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. તેનાં ફળને 'લીંબોળી' કહેવાય છે, જેમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે અને તે ઔષધિ તેમજ સાબુ બનાવવામાં ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. આમ, લીમડો એ ખરા અર્થમાં એક ગુણકારી અને મારું અત્યંત પ્રિય વૃક્ષ છે.

૧૩. મોટેથી વાંચો. સમજો પછી ગુજરાતીમાં અર્થ કહો:

"The cow is a domestic animal. It is found world-wide in various sizes, shapes and colours. The Cow is a gentle and friendly animal. The cow’s milk is a rich source of high quality."

ગુજરાતી અર્થ: ગાય એક પાલતુ પ્રાણી છે. તે દુનિયાભરમાં વિવિધ કદ, આકાર અને રંગોમાં જોવા મળે છે. ગાય એક નમ્ર અને મિત્રતાભર્યું પ્રાણી છે. ગાયનું દૂધ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પોષકતત્વોનો એક સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે.

ચાલો, યાદ કરીએ...

(આ પ્રવૃત્તિ વિદ્યાર્થીના સ્વાનુભવ માટે છે, જે નીચે મુજબ લખી શકાય:)

(૧) તમને કઈ પ્રવૃત્તિમાં ખૂબ મજા પડી? કેમ?

જવાબ: મને પ્રવૃત્તિ ૪ (જાહેરાત વાંચીને પ્રશ્નોના જવાબ આપવા અને જાતે પ્રશ્નો બનાવવા) માં ખૂબ મજા પડી, કારણ કે તેમાં મને નવું વિચારવાની અને મારી રીતે પ્રશ્નો રચવાની તક મળી.

(૨) કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ તમને કઠિન લાગી? ક્રમ લખો.

જવાબ: મને પ્રવૃત્તિ ક્રમાંક ૫ (અર્થ ધારીને વાક્ય બનાવવું) અને પ્રવૃત્તિ ૯ (અ, બ અને ક જોડીને વાક્ય બનાવવું) થોડી કઠિન લાગી હતી.

(૩) કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં તમે તમારા મિત્રને મદદ કરી હતી?

જવાબ: પ્રવૃત્તિ ૧૦ માં ‘ગઈકાલે’ ની જગ્યાએ ‘આવતીકાલે’ મૂકીને ભવિષ્યકાળમાં ફકરો બદલવામાં મેં મારા મિત્રની મદદ કરી હતી.

(૪) કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં વધુ સમય લાગ્યો હતો?

જવાબ: પ્રવૃત્તિ ૧૨ જેમાં 'મારું પ્રિય ઝાડ' વિશે મુદ્દા પરથી નિબંધ લખવાનો હતો, તેમાં વિચારવામાં અને લખવામાં વધુ સમય લાગ્યો હતો.

(૫) સૂચના મુજબની કઈ પ્રવૃત્તિ કરવામાં તમારે વધુ પ્રયત્ન કરવો પડ્યો હતો?

જવાબ: પ્રવૃત્તિ ૯ માં વાક્યોના અંશને યોગ્ય રીતે જોડીને અર્થસભર વાક્ય બનાવવા માટે મારે પાઠના સંદર્ભને વારંવાર ચકાસીને વધુ પ્રયત્ન કરવો પડ્યો હતો.

(૬) એકમમાં નવા શીખ્યા હોય તેવા કયા શબ્દો તમને યાદ છે? બોલો.

જવાબ: મને આ એકમમાંથી 'કામધેનુ', 'લાયણી', 'આશકા', 'વસ્ત્રગાળ', અને 'સૌંધારત' જેવા નવા શબ્દો શીખવા મળ્યા.

(૭) પ્રવૃત્તિ 12માં તમે કયા ઝાડ વિશે લખ્યું હતું?

જવાબ: મેં પ્રવૃત્તિ ૧૨ માં 'લીમડા' ના ઝાડ વિશે લખ્યું હતું.

(૮) શબ્દ આધારિત કઈ કઈ પ્રવૃત્તિઓ હતી? તેના ક્રમ લખો.

જવાબ: પ્રવૃત્તિ ૫, ૭ અને ૮ એ મુખ્યત્વે શબ્દ અને તેના અર્થ આધારિત પ્રવૃત્તિઓ હતી.

04 પાઠ ૪: ચાલો, ચરણ ઉપાડો! 13 વિભાગ

૧. વાતચીત (ચર્ચા માટેના પ્રશ્નોના જવાબો):

(૧) આ કાવ્યની કઈ પંક્તિ સાંભળવી તમને ગમી? શા માટે?

જવાબ: મને આ કાવ્યની "તનમનધનથી હે જનગણ ! બસ, જવું એ જ નિર્ધાર." પંક્તિ સાંભળવી સૌથી વધુ ગમી. કારણ કે આ પંક્તિમાં દેશ માટે તન, મન અને ધન સમર્પિત કરીને લક્ષ્ય સુધી પહોંચવાનો દ્રઢ નિશ્ચય જોવા મળે છે, જે ખૂબ જ પ્રેરણાદાયક છે.

(૨) તમે કોઈ કામ માટે બીજાની મદદ કેવી રીતે મેળવશો?

જવાબ: હું કોઈ કામ માટે બીજાની મદદ નમ્રતાપૂર્વક અને વિનયથી માંગીશ. તેમને તે કામનું મહત્ત્વ સમજાવીશ અને ભવિષ્યમાં હું પણ તેમને જરૂર પડે ચોક્કસ મદદરૂપ થઈશ તેવી ખાતરી આપીશ.

(૩) તમને કયું ગીત ગમે છે? કેમ?

જવાબ: મને "કદમ કદમ બઢાયે જા, ખુશી કે ગીત ગાયે જા" કૂચગીત ગમે છે, કારણ કે તે ગીત સાંભળવાથી શરીરમાં નવો ઉત્સાહ અને દેશપ્રેમની ભાવના જાગે છે.

(૪) એકલા થઈ શકે અને સમૂહમાં થઈ શકે એવાં કયાં કયાં કામ છે?

જવાબ:
એકલા થઈ શકે તેવાં કામ: વાંચન કરવું, ચિત્ર દોરવું, સંગીત સાંભળવું, પોતાનું ગૃહકાર્ય કરવું.
સમૂહમાં થઈ શકે તેવાં કામ: મેદાનમાં રમત રમવી, શાળા કે ગામની સફાઈ કરવી, દેશની રક્ષા કરવી, કોઈ મોટો ઉત્સવ કે મેળાવડો ઉજવવો.

(૫) તમે કોઈ ધ્યેય સિદ્ધ કરવા માટે શું શું કરશો?

જવાબ: હું કોઈ ધ્યેય સિદ્ધ કરવા માટે સૌપ્રથમ તેનું યોગ્ય આયોજન કરીશ, પૂરી નિષ્ઠા અને લગનથી સતત મહેનત કરીશ, અને ગમે તેવી મુશ્કેલી આવે તો પણ હિંમત હાર્યા વિના અવિરત પ્રયત્નો કરીશ.

(૬) તમે કોઈ પ્રતિજ્ઞા લીધી છે? ક્યારે?

જવાબ: હા, મેં આ વર્ષે જાન્યુઆરી મહિનામાં પ્રજાસત્તાક દિને પ્રતિજ્ઞા લીધી છે કે "હું કચરો હંમેશા કચરાપેટીમાં જ નાખીશ અને મારા પર્યાવરણને સ્વચ્છ રાખીશ."

૨. શબ્દ અને તેનો અર્થ વાંચો. અર્થના આધારે વિકલ્પમાં આપેલાં વાક્યોમાંથી જે જે સાચાં હોય તેની તેની આગળ ✓ કરો:

• વેગ : ઝડપ

ઢાળ પર સાઇકલ સડસડાટ સરકે તેનો વેગ રોકવા બ્રેક લગાવવી પડે. (✓)
ચિત્તો પૃથ્વી પરનું સૌથી વધુ વેગથી દોડતું પ્રાણી છે. (✓)
સ્કૂટર ચાલુ કર્યા પછી વેગ વધારવા એક્સિલરેટર આપવું પડે. (✓)

• ભેખ લેવો : કોઇ ધ્યેય પાછળ સર્વસ્વ છોડીને પડવું

નિશા ભેખ લઇને ઘરનું કામ કરે છે.
તે ભેખ લઇને રસ્તે ચાલી રહ્યો છે.
ધારેલી સફળતા મેળવવા તે ભેખ લઇને મહેનત કરી રહ્યો છે. (✓)

• જયજયકાર : જીતની ખુશાલીનો પોકાર

બાળકોએ રમત રમવા માટે જયજયકાર કર્યો.
ઑલિમ્પિક ગેમ્સમાં ભારતીય ખેલાડીઓ દ્વારા સારું પ્રદર્શન થતાં ચારેકોર જયજયકાર થઇ ગયો. (✓)
જયજયકાર કરતાં કરતાં સરઘસ આગળ વધી રહ્યું હતું. (✓)

૩. ઉદાહરણ મુજબના શબ્દો શોધીને લખો અને વાક્યપ્રયોગ કરો:

(૧) પળપળ : પળપળનો યોગ્ય ઉપયોગ કરે એ જ સમજદાર. (ઉદાહરણ)
(૨) ટકટક : ઘડિયાળની ટકટક સતત સંભળાય છે.
(૩) ટપટપ : વરસાદનાં ટીપાં છાપરા પર ટપટપ પડે છે.
(૪) બડબડ : કામ કરતી વખતે કારણ વગર બડબડ ન કરવી જોઈએ.
(૫) ઝરમર : આજે સવારથી જ ઝરમર વરસાદ વરસી રહ્યો છે.
(૬) ખડખડ : જોક સાંભળીને બધા બાળકો ખડખડ હસી પડ્યા.

૪. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરી નીચેનાં વાક્યો પૂરાં કરો:

(અજુગતું, અશક્ય, અશક્ત, અનિમેષ, અડગ, અવિચલ, અવિરત)

(૧) સફળતા મેળવવા અવિરત મથવું જોઈએ.
(૨) ધ્રુવના તારાનું સ્થાન અવિચલ છે.
(૩) મજબૂત મનોબળ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે કોઈ જ કામ અશક્ય નથી.
(૪) મન અશક્ત હોય તો શારીરિક બળ એકલું શું કરે?
(૫) અડગ મનના માનવીને હિમાલય નડતો નથી.

૫. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ મૂકો:

(દોડો, ખાડો, ઊંચી, આડો, પગલાં, ડરાવે)

ચાલો, ચરણ ઉપાડો છો ને પર્વત આડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો સાથે પગલાં માંડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો કૂદી જઈએ ખાડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો છો ને ઊંચી વાડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો દોડો રાત ને દા’ડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો ડરાવે નહિ કો ત્રાડો !
ચાલો, ચરણ ઉપાડો

૬. ઉદાહરણ મુજબનાં વાક્યો બનાવીને લખો:

ઉદાહરણ : ચાલો, જમી લઈએ. / ચાલો, કસરત કરીએ.

(૧) ચાલો, વાંચી લઈએ.
(૨) ચાલો, નિશાળે જઈએ.
(૩) ચાલો, ગીત ગાઈએ.
(૪) ચાલો, રમત રમીએ.

૭. ઉદાહરણ મુજબ ચાલો, દોડો, કહો, બોલો, જુઓ, ઊઠો પૈકી કોઈ એક શબ્દથી વાક્યની શરૂઆત કરો:

ઉદાહરણ : કહો :- કહો, તમે ક્યારે આવશો ?

(૧) શ્વાસ ભરીને દોડવા લાગો.

જવાબ: દોડો, શ્વાસ ભરીને દોડવા લાગો.

(૨) ધ્યાન આપીને વાંચવા લાગો.

જવાબ: ઊઠો, ધ્યાન આપીને વાંચવા લાગો. (અથવા ચાલો, ધ્યાન આપીને વાંચવા લાગો.)

(૩) સામેના મકાનમાં આગ લાગી.

જવાબ: જુઓ, સામેના મકાનમાં આગ લાગી.

(૪) ડુંગર કેટલો દૂર છે.

જવાબ: કહો, ડુંગર કેટલો દૂર છે? (નોંધ: અહીં પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હોવાથી અંતે પ્રશ્નાર્થચિહ્ન મુકાશે.)

(૫) કહો, .......................................

જવાબ: કહો, આજે તમે શાળાએ કેમ નહોતા આવ્યા?

(૬) બોલો, .......................................

જવાબ: બોલો, હવે આપણે કઈ રમત રમીશું?

૮. કાવ્ય વાંચો અને પ્રશ્નોના જવાબ આપો:

(કાવ્ય: પગલે પગલે સાવધ રહીને...)

(૧) રસ્તામાં કેવાં કેવાં સંકટ આવી શકે?

જવાબ: રસ્તામાં કાંટા, કાંકરા અને ધોમધખતી રેતી (સખત તાપ) જેવાં ભયંકર સંકટ આવી શકે છે.

(૨) સંકટની પરિસ્થિતિમાં શું કરવું જોઈએ?

જવાબ: સંકટની પરિસ્થિતિમાં ધીરજ (ધૈર્ય) રાખીને, હિંમત હાર્યા વિના અને સ્વાર્થ જોયા વિના ખાંડાની ધારે (અત્યંત મુશ્કેલ માર્ગે) ચાલ્યા કરવું જોઈએ.

(૩) મુશ્કેલ માર્ગ કાપનારે શી કાળજી રાખવી જોઈએ?

જવાબ: મુશ્કેલ માર્ગ કાપનારે ડગલે ને પગલે સાવધ રહેવું જોઈએ અને પોતાના અંતરને (મનને) અજવાળીને ચારેબાજુ પ્રેમળતા પાથરવી જોઈએ.

(૪) ‘પંથ તારો કાપ્યે જા’ દ્વારા શો સંદેશ આપ્યો છે?

જવાબ: ‘પંથ તારો કાપ્યે જા’ દ્વારા કવિ એવો સંદેશ આપે છે કે જીવનના માર્ગમાં ગમે તેટલી મુશ્કેલીઓ કે અડચણો આવે, તો પણ હિંમતપૂર્વક, ધીરજથી અને શિસ્ત, શાંતિ તથા સેવાનો પાઠ ભણાવતા સતત આગળ જ વધતા રહેવું જોઈએ.

૯. પાંચ અક્ષરવાળા, ૯ શબ્દોની યાદી તૈયાર કરો અને તેનું ઉચ્ચારણ કરો:

વાતાવરણ (વા-તા-વ-ર-ણ)
આકાશવાણી (આ-કા-શ-વા-ણી)
જરૂરિયાત (જ-રૂ-રિ-યા-ત)
નવજીવન (ન-વ-જી-વ-ન)
મહાનગર (મ-હા-ન-ગ-ર)
સમજદારી (સ-મ-જ-દા-રી)
અમદાવાદ (અ-મ-દા-વા-દ)
અવલોકન (અ-વ-લો-ક-ન)
જવાબદારી (જ-વા-બ-દા-રી)

૧૦. ઉપરની યાદીમાંથી કોઈ પણ પાંચ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી પાંચ વાક્યો લખો:

(૧) વાતાવરણ: જંગલનું વાતાવરણ ખૂબ જ શાંત અને રમણીય હોય છે.
(૨) આકાશવાણી: મારા દાદાજી દરરોજ સવારે આકાશવાણી પર સમાચાર સાંભળે છે.
(૩) જરૂરિયાત: આપણે જીવનમાં આપણી જરૂરિયાત મુજબ જ વસ્તુઓ ખરીદવી જોઈએ, ખોટો બગાડ ન કરવો જોઈએ.
(૪) નવજીવન: પહેલો વરસાદ આવતાં જ સુકાયેલાં વૃક્ષોને નવજીવન મળી ગયું.
(૫) મહાનગર: અમદાવાદ અને સુરત ગુજરાતનાં ખૂબ જ મોટાં મહાનગર છે.

૧૧. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરીને પ્રશ્નવાક્ય બનાવો:

ઉદાહરણ : યશવી કાલે ગુલાબજાંબુ ખાશે. (કોને, શું, કેમ) → યશવી કાલે શું ખાશે?

(૧) શાળામાંથી જાન્યુઆરી મહિનામાં પ્રવાસે જઈશું. (ક્યારે, કેમ, કેવા)

જવાબ: શાળામાંથી ક્યારે પ્રવાસે જઈશું?

(૨) મમ્મીના જન્મ દિવસે દીકરીએ ભેટ આપી. (કોણે, ક્યાં, શું, કેવી)

જવાબ: મમ્મીના જન્મ દિવસે કોણે ભેટ આપી? (અથવા: મમ્મીના જન્મ દિવસે દીકરીએ શું આપ્યું?)

(૩) અરવલ્લી ગુજરાત રાજ્યનો જિલ્લો છે. (કોણ, કેમ, કયા)

જવાબ: અરવલ્લી કયા રાજ્યનો જિલ્લો છે?

(૪) પપ્પા પ્રવાસમાંથી મારા માટે રમકડું લાવ્યા. (શું, ક્યાં, ક્યારે)

જવાબ: પપ્પા પ્રવાસમાંથી મારા માટે શું લાવ્યા?

(૫) ચિન્ટુ અને મીનુ વિદેશ ફરવા ગયાં. (ક્યાં, શું, કેમ)

જવાબ: ચિન્ટુ અને મીનુ ક્યાં ફરવા ગયાં?

૧૨. આપેલી પંક્તિઓનો ભાવાર્થ ગુજરાતીમાં લખો:

(૧)

रुक जाना नहीं तू कहीं हार के, काँटों पे चल के मिलेंगे साये बहार के।

ગુજરાતી ભાવાર્થ: જીવનમાં આવતી મુશ્કેલીઓ કે નિષ્ફળતાથી ક્યારેય હિંમત હારીને અટકી જવું જોઈએ નહિ. કારણ કે કાંટા સમાન દુઃખો અને સંઘર્ષનો સામનો કરીને જ વસંત (સફળતા અને સુખ) રૂપી સુંદર છાંયડો પ્રાપ્ત થાય છે. મહેનતનું ફળ હંમેશા મીઠું હોય છે.

(૨)

एक रास्ता है जिंदगी जो थम गए तो कुछ नहीं, ये कदम किसी मुकाम पे जो जम गए तो कुछ नहीं।

ગુજરાતી ભાવાર્થ: આ જિંદગી એક લાંબી સફર અથવા રસ્તો છે. જો તમે આ સફરમાં કોઈ જગ્યાએ રોકાઈ ગયા કે થંભી ગયા, તો જીવનનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી. જો તમારા કદમ કોઈ એક જ મુકામ પર અટકી જાય અને તમે પ્રગતિ કરવાનું છોડી દો, તો જીવન નિરર્થક બની જાય છે. માટે સતત પ્રગતિ કરતા અને આગળ વધતા રહેવું એ જ સાચું જીવન છે.

૧૩. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) કવિ કેવી કેવી રીતે ચાલવાનું કહે છે? કેમ?

જવાબ: કવિ બધા જ આંતરિક ભેદભાવ ભૂલીને, એક થઈને, પવનના વેગની જેમ અને હિમાલય પર્વત જેવી અવિચલ (અડગ) ટેક રાખીને ચાલવાનું કહે છે. કારણ કે આ રીતે શક્તિ અને અડગ મન રાખીને ચાલવાથી જ રાષ્ટ્રની સેવા કરી શકાશે અને ગમે તેવા મુશ્કેલ લક્ષ્ય સુધી પહોંચી શકાશે.

(૨) માત્ર ઊભા રહેવાથી અને ચાલતા રહેવાથી જીવનમાં કેવો ફેર પડશે?

જવાબ: કવિના મતે, માત્ર ઊભા રહેવાથી (એટલે કે આળસુ બનીને નિષ્ક્રિય રહેવાથી) જીવન મૃત્યુ સમાન બની જાય છે. જ્યારે સતત ચાલતા રહેવાથી (એટલે કે નિરંતર કર્મ અને પુરુષાર્થ કરતા રહેવાથી) જીવનમાં સફળતા મળે છે અને જીવનનો જયજયકાર થાય છે.

(૩) આ કાવ્ય દ્વારા શો સંદેશ મળે છે?

જવાબ: આ કાવ્ય દ્વારા એવો સંદેશ મળે છે કે આપણે આપણાં અંગત સ્વાર્થ, આળસ અને રંગરાગ (મોજશોખ) છોડી દેવા જોઈએ. દેશ અને સમાજ માટે ખભેખભો મિલાવીને, કોઈપણ મુશ્કેલીથી ડર્યા વિના વાઘ-સિંહની જેમ ગર્જના કરતાં સતત આગળ વધવું જોઈએ. સાચું જીવન સખત પુરુષાર્થમાં જ રહેલું છે.

ચાલો, યાદ કરીએ...

(સ્વ-અભ્યાસ નોંધ)

(૧) વર્ગખંડમાં કાવ્યગાન સમયની કઈ વાત તમને યાદ છે?

જવાબ: જ્યારે આ કાવ્ય અમે વર્ગમાં ગાયું, ત્યારે બધા વિદ્યાર્થીઓએ એકસાથે કૂચગીતના લયમાં ઉત્સાહભેર ગાન કર્યું હતું તે વાત મને યાદ છે.

(૨) શબ્દ શોધવા માટે કઈ પ્રવૃત્તિ કરી હતી? યાદ કરો.

જવાબ: શબ્દ શોધવા માટે અમે કૌંસમાંથી સાચો શબ્દ પસંદ કરી પ્રશ્નવાક્ય બનાવવાની (પ્રવૃત્તિ ૧૧) તેમજ કાવ્ય પંક્તિમાંથી શબ્દ પસંદ કરવાની પ્રવૃત્તિ કરી હતી.

05 પાઠ ૫: તમે સાપથી ડરો છો કે? 11 વિભાગ

૧. વાતચીત:

(આ પ્રશ્નો વિદ્યાર્થીએ પોતાના અનુભવ અને તર્કથી વર્ગમાં ચર્ચવાના છે, જેના નમૂનારૂપ જવાબો નીચે છે)

(૧) સાપ વિશે તમે શું શું સાંભળ્યું છે ? કહો.

જવાબ: મેં સાપ વિશે એવું સાંભળ્યું છે કે સાપ દૂધ પીવે છે, સાપ મદારીની મોરલીના અવાજ પર ડોલે છે, ઈચ્છાધારી નાગિન હોય છે, અને સાપ વેર લે છે. જોકે આ પાઠ ભણ્યા પછી મને સમજાયું કે આમાંની ઘણી વાતો માત્ર અંધશ્રદ્ધા છે.

(૨) તમે સાપ ક્યાં ક્યાં જોયા છે?

જવાબ: મેં સાપ ખેતરમાં, પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં (ઝૂમાં), મદારીની ટોપલીમાં અને ટેલિવિઝન પર ડિસ્કવરી ચેનલમાં જોયા છે.

(૩) તમારા ઘરમાં અચાનક સાપ આવી ચડે તો તમે શું કરો?

જવાબ: જો ઘરમાં અચાનક સાપ આવી ચડે, તો હું બિલકુલ ગભરાયા વગર ધીમેથી બહાર નીકળી જાઉં. હું સાપને મારવાનો કે છંછેડવાનો પ્રયત્ન ન કરું, પરંતુ તરત જ વડીલોને અથવા 'સ્નેક કેચર' (સાપ પકડનાર) ને જાણ કરું.

(૪) કોઈને સાપ કરડે તો શું કરવું જોઈએ?

જવાબ: સાપ કરડે ત્યારે દર્દીને સૌપ્રથમ હિંમત આપવી જોઈએ જેથી તે ગભરાય નહીં. કરડેલા ભાગની ઉપરના ભાગે કપડું બાંધી દેવું જેથી ઝેર શરીરમાં આગળ ન વધે. દર્દીને ચલાવવાને બદલે તાત્કાલિક સરકારી દવાખાને કે ડૉક્ટર પાસે લઈ જવો જોઈએ.

(૫) નાગપાંચમે શું શું કરવામાં આવે છે?

જવાબ: નાગપાંચમના દિવસે બહેનો ઘરના પાણિયારા પર કે દીવાલ પર નાગનું ચિત્ર દોરી તેની પૂજા કરે છે, કુલેરનું નૈવેદ્ય ધરાવે છે, અને ઉપવાસ કે એકટાણું કરે છે.

(૬) ઉપવાસ અને વ્રતમાં શો ફેર છે?

જવાબ: 'ઉપવાસ' એટલે ભોજન ન લેવું અને આખો દિવસ ભૂખ્યા રહેવું. જ્યારે 'વ્રત' એટલે કોઈ ચોક્કસ ધાર્મિક કે નૈતિક નિયમનું પાલન કરવાનો દ્રઢ સંકલ્પ લેવો. વ્રતમાં ઉપવાસ હોઈ પણ શકે અને ન પણ હોય.

૨. પાઠની શરૂઆતની દસ લીટી ધ્યાનથી વાંચો. પછી ઘટનાની સામે સોનલે શું કર્યું તે જોડો:

ઘટના	સોનલની ક્રિયા (સાચો ક્રમ)
(૧) ભાભી પાણિયારા પર નાગનું ચિત્ર આળેખતાં હતાં.	→ (૨) સોનલને અચરજ થયું.
(૨) તું અહીં ઊભી રહે અને ધ્યાનથી જો.	→ (૪) સોનલ પાણિયારા પાસે પાછી ગઇ.
(૩) કુલેરનું નૈવેદ્ય ધર્યું હતું.	→ (૧) સોનલના મોંમાં પાણી આવ્યું.
(૪) ભાભી ગઈકાલનો બનાવેલો રોટલો આજે એકવાર ખાશે.	→ (૩) એમ શું કરવા કરતાં હશે તેવો પ્રશ્ન થયો.

૩. સોના આવું કોને પૂછે/કહે છે?

(૧) ભાભી આજે પાણિયારા પર નાગ કેમ આળેખે છે? → ભાઈને
(૨) ભાભી નાગને બદલે નું ચિત્ર આળેખે તો શું થાય? → ભાભીને
(૩) મને તો નાગની વાતો સાંભળીને બહુ બીક લાગે છે. → ભાઈને
(૪) તો મદારીની મોરલીએ સાપ ડોલે છે એ વાત ખોટી? → ભાઈને

૪. જોડીમાં ચર્ચા કરો અને નીચેનાં વિધાનો પૈકી જે વિધાનોમાં સાપ વિશેની હકીકત રજૂ થઈ હોય તો ‘હા’ અને સાપ વિશે પ્રવર્તતી ખોટી માન્યતા રજૂ થઈ હોય તો ‘ના’ લખો:

(૧) સાપ દૂધ પીએ છે. → ના
(સાપ દૂધ પીતો નથી, તે માત્ર પ્રાણીઓ ખાય છે.)
(૨) સાપને બે જીભ હોય છે. → ના
(સાપને એક જ જીભ હોય છે જે આગળથી બે ફાંટામાં વહેંચાયેલી હોય છે.)
(૩) નાગનો મણિ બહુ કીમતી હોય છે. → ના
(નાગને મણિ હોતો જ નથી, આ ખોટી માન્યતા છે.)
(૪) સાપ ઘરડો થાય ત્યારે તેને મૂછ ફૂટે છે. → ના
(૫) સાપ પૂરેપૂરી કાંચળી ઉતારી ન શકે તો માંદો પડી જાય. → હા
(૬) બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી. → હા
(૭) સાપ બહુ દૂર જોઈ શકે છે. → ના
(સાપની દૃષ્ટિ નબળી હોય છે.)
(૮) સાપને કાન હોતા નથી. → હા
(તે જમીનની ધ્રુજારીથી અવાજ પારખે છે.)

૫. ઉદાહરણ વાંચો, સમજો અને આવાં બીજાં વાક્યો અને તેનો અર્થ લખો:

ઉદાહરણ : બધા સાપ ક્યાં ઝેરી હોય છે!
અર્થ : બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી.

(૧) વાક્ય: સાપને ક્યાં કાન હોય છે!
અર્થ: સાપને કાન હોતા નથી.
(૨) વાક્ય: સાપ ક્યાં દૂધ પીએ છે!
અર્થ: સાપ દૂધ પીતો નથી.
(૩) વાક્ય: મદારીની મોરલી સાંભળીને સાપ ક્યાં ડોલે છે!
અર્થ: મદારીની મોરલી સાંભળીને સાપ ડોલતો નથી.

૬. કૌંસમાં આપેલ શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી શબ્દસમૂહ માટેનો સાચો શબ્દ લખો:

(એકટાણું, પૂજાસામગ્રી, નૈવેદ્ય, નાગ, પાણિયારા, કુલેર)

જવાબ: ભાભી આજ પાણિયારા (ઘરમાં પાણીના વાસણ રાખવાની જગા) પર નાગ (ફેણવાળા સાપ)નું ચિત્ર આળેખતાં હતાં. પાસે પૂજાસામગ્રી (કંકુ, ચોખા, ફૂલ વગેરે....) પડી હતી. તેમણે કુલેર (ઘીગોળ સાથે ચોળેલો બાજરી વગેરેનો લોટ)નું નૈવેદ્ય (દેવને ધરાવેલી ખાવાની વસ્તુ) ધર્યું હતું. આજે એ એકટાણું (ભોજનનું વ્રત પાળવું તે) પણ કરશે.

૭. લીટી દોરેલ રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ કૌંસમાંથી શોધી તેની નીચે લીટી દોરો. આ રૂઢિપ્રયોગનો ઉપયોગ કરી તમે બીજું વાક્ય બનાવો:

(૧) કુલેર જોઈ સોનાના મોંમાં પાણી આવી ગયું.
અર્થ: ગમતી વસ્તુ ખાવાની તીવ્ર ઇચ્છા થઇ
વાક્ય: મીઠાઈની દુકાનમાં ગરમાગરમ જલેબી જોઈને મારા મોંમાં પાણી આવી ગયું.
(૨) બાએ સોનાને માંડીને વાત કહી.
અર્થ: શરૂઆતથી બધી વાત કહી
વાક્ય: દાદાજીએ અમને જુના જમાનાની માંડીને વાત કહી.
(૩) સોનાને જવાબ ન આવડતાં ભાભી એની વહારે આવ્યાં.
અર્થ: મદદે આવ્યાં
વાક્ય: ભયંકર અકસ્માત સમયે આજુબાજુના લોકો ઘાયલ વ્યક્તિની વહારે આવ્યા.

૮. ‘સાપ’ને લગતી કોઈ પણ ત્રણ કહેવતો શોધો અને તેના અર્થ લખો:

ઉદાહરણ : સાપ કાઢતાં ઘો પેઠી : એક મુશ્કેલી દૂર થતાં બીજી મુશ્કેલી આવી.

(૧) સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યા : કામ પૂરું થઈ ગયા પછી માત્ર તેના નિશાન કે યાદ રહી જવી.
(૨) સાપને ઘેર પરોણો સાપ : એક સરખા સ્વભાવના કે સરખા દુષ્ટ લોકોનો એકબીજા સાથે ભેટો થવો.
(૩) સાપ મરે નહિ ને લાકડી તૂટે નહિ : કોઈને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના કે પોતાનું નુકસાન કર્યા વિના કામ પાર પાડવું.

૯. પહેલા અને છેલ્લા શબ્દ વચ્ચે ક્રમિક એક-એક નવા શબ્દો ઉમેરી નાનાથી મોટાં પાંચ વાક્ય બનાવો અને વર્ગ સમક્ષ રજૂ કરો:

(મુખ્ય વાક્ય: મેં ........... સાપ જોયો.)

મેં ખેતરમાં સાપ જોયો.
મેં ખેતરમાં મોટો સાપ જોયો.
મેં ખેતરમાં એક મોટો સાપ જોયો.
મેં ખેતરમાં એક મોટો કાળો સાપ જોયો.
મેં ગઈકાલે ખેતરમાં એક મોટો કાળો સાપ જોયો.

૧૦. ઉદાહરણ મુજબ વાક્ય લખો:

(અનુક્રમે: ભૂતકાળ → વર્તમાનકાળ → ભવિષ્યકાળ)

ઉદાહરણ: હું બજાર ગયો હતો. → હું બજાર જાઉં છું. → હું બજાર જઈશ.

(૧) અમે સાપ જોયો હતો. → અમે સાપ જોઈએ છીએ. → અમે સાપ જોઈશું.
(૨) અમે ગીરના પ્રવાસે ગયા હતા. → અમે ગીરના પ્રવાસે જઈએ છીએ. → અમે ગીરના પ્રવાસે જઈશું.
(૩) મેં વાર્તા વાંચી હતી. → હું વાર્તા વાંચું છું. → હું વાર્તા વાંચીશ.
(૪) તમે નાસ્તો કર્યો હતો. → તમે નાસ્તો કરો છો. → તમે નાસ્તો કરશો.

૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) વ્રત એટલે શું ? વ્રત શા માટે કરવામાં આવે છે?

જવાબ: કોઈ ચોક્કસ ધાર્મિક કે નૈતિક નિયમનું શ્રદ્ધા અને દ્રઢતાપૂર્વક પાલન કરવું તેનો સંકલ્પ લેવો તેને 'વ્રત' કહે છે. ઈશ્વરની કૃપા મેળવવા, મનની શાંતિ માટે, આત્મશુદ્ધિ માટે અને ધાર્મિક આસ્થા પ્રગટ કરવા માટે વ્રત કરવામાં આવે છે.

(૨) સાપ માણસજાતને શી રીતે ઉપયોગી બને છે?

જવાબ: સાપ ખેતરમાં પાકને નુકસાન પહોંચાડતા ઉંદરો, કીટકો અને જીવજંતુઓને ખાઈ જાય છે, આથી તે 'ખેડૂતનો મિત્ર' ગણાય છે અને પાકનું રક્ષણ કરે છે. આ ઉપરાંત સાપના ઝેરમાંથી માનવજાત માટે અનેક જીવનરક્ષક દવાઓ પણ બને છે.

(૩) નાગણનાં બધાં બચ્ચાં શાથી જીવતાં નહિ હોય?

જવાબ: નાગણ ઈંડા મૂક્યા પછી તેને સેવતી નથી. વાતાવરણની ગરમીથી જ ઈંડા સેવાય છે. તેમાંના ઘણાં ઈંડાં અન્ય પ્રાણીઓ ખાઈ જાય છે, અને બચ્ચાં જન્મ્યા પછી નાગણ પોતે જ ભૂખ સંતોષવા પોતાના ઘણા બચ્ચાં ખાઈ જાય છે. તેથી બધાં બચ્ચાં જીવતાં રહેતાં નથી.

(૪) તમારા વિસ્તારમાં કોઈને સાપ કરડે તો શો ઉપાય કરવામાં આવે છે ?

જવાબ: અમારા વિસ્તારમાં કોઈને સાપ કરડે ત્યારે સૌપ્રથમ દર્દીને હિંમત આપી શાંત રાખવામાં આવે છે. કરડેલા ભાગની ઉપરના ભાગે કપડું બાંધી દેવાય છે જેથી ઝેર શરીરમાં ન ફેલાય. ત્યારબાદ તરત જ 108 એમ્બ્યુલન્સ બોલાવીને દર્દીને સરકારી દવાખાને લઈ જવામાં આવે છે, જ્યાં તેને 'એન્ટી-સ્નેક વેનમ' (સાપના ઝેર વિરોધી ઇન્જેક્શન) આપવામાં આવે છે.

૧૨. કાવ્યનું પઠન કરો. કવિએ કરેલા વ્યંગને શિક્ષકની મદદથી સમજો:

साँप ! तुम सभ्य तो हुए नहीं,
नगर में बसना भी तुम्हें नहीं आया ।
एक बात पूछूँ - (उत्तर दोगे ?)
तब कैसे सीखा डँसना, विष कहाँ पाया ?

સમજૂતી (શિક્ષકની દૃષ્ટિએ):
વિદ્યાર્થીમિત્ર, કવિ અજ્ઞેયજીએ આ નાનકડી હિન્દી કવિતામાં અત્યારના માનવસમાજ પર અત્યંત ઊંડો અને વેધક વ્યંગ (કટાક્ષ) કર્યો છે. કવિ સાપને ઉદ્દેશીને પૂછે છે કે, "હે સાપ! તું શહેરમાં રહેતાં તો શીખ્યો નથી, તું સભ્ય પણ બન્યો નથી (કારણ કે તું જંગલમાં રહે છે), તો પછી તારી પાસે આ ડંખ મારવાની વૃત્તિ અને આટલું ઝેર ક્યાંથી આવ્યું?"
હકીકતમાં કવિ અહીં સાપના માધ્યમથી 'શહેરી માનવ' પર કટાક્ષ કરી રહ્યા છે. તેમનો કહેવાનો અર્થ એ છે કે ડંખ મારવાનું અને હૃદયમાં ઝેર રાખવાનું કામ તો કહેવાતા 'સભ્ય' અને શહેરમાં રહેતા માણસોનું છે. માણસ સભ્ય હોવાનો દેખાવ કરે છે પણ અંદરથી તે એકબીજા પ્રત્યે ઈર્ષ્યાનું ઝેર રાખીને ડંખ માર્યા કરે છે.

06 પાઠ ૬: અવિરામ યુદ્ધ 11 વિભાગ

૧. વાતચીત:

(૧) તમે ક્યારેય દરિયાકિનારે ફરવા ગયા છો? ત્યાં તમે શું શું જોયું છે?

જવાબ: હા, હું વેરાવળ, દીવ અને સોમનાથના દરિયાકિનારે ફરવા ગયો છું. ત્યાં મેં દરિયાનાં મોટાં મોટાં ઘૂઘવતાં મોજાં, રેતીમાં રમતાં બાળકો, માછીમારોની હોડીઓ, સ્ટીમર, શંખ-છીપલાં અને દરિયાકિનારે ચાલતી ઊંટગાડી તથા ઘોડાગાડી જોયાં છે.

(૨) દરિયામાં તોફાન કે વાવાઝોડું આવે ત્યારે શું થાય? કેવું કેવું નુકસાન થાય?

જવાબ: દરિયામાં તોફાન કે વાવાઝોડું આવે ત્યારે પવન ખૂબ જ તેજ ગતિએ ફૂંકાય છે અને દરિયાનાં મોજાં અત્યંત ઊંચા ઉછળે છે. આવા સમયે દરિયામાં રહેલી હોડીઓ અને જહાજો ડૂબી જવાનો કે પલટી જવાનો ખતરો રહે છે. દરિયાકાંઠાના રહેણાંક વિસ્તારોમાં પાણી ઘૂસી જાય છે, વૃક્ષો પડી જાય છે અને જાનમાલનું ભારે નુકસાન થાય છે.

(૩) તમે કઈ કઈ કુદરતી આફતો વિશે જાણો છો?

જવાબ: હું ભૂકંપ, સુનામી, વાવાઝોડું (ચક્રવાત), અતિવૃષ્ટિ (પૂર), અનાવૃષ્ટિ (દુષ્કાળ) અને જ્વાળામુખી ફાટવા જેવી કુદરતી આફતો વિશે જાણું છું.

(૪) દરિયો તોફાની શાથી બનતો હશે?

જવાબ: સમુદ્ર પર હવાનું હળવું દબાણ (Low Pressure - ડિપ્રેશન) ઊભું થવાથી, પવનની ગતિ અચાનક વધવાથી કે દરિયાના પેટાળમાં ભૂકંપ આવવાથી દરિયો તોફાની બનતો હોય છે.

(૫) તમે સુનામી વિશે શું જાણો છો?

જવાબ: 'સુનામી' એ દરિયામાં આવતો ભૂકંપ છે. જ્યારે સમુદ્રના તળિયે જ્વાળામુખી ફાટે કે ભયંકર ધરતીકંપ થાય છે, ત્યારે દરિયામાં અત્યંત વિશાળ, ઊંચાં અને વિનાશક મોજાં ઉછળે છે, જેને સુનામી કહેવાય છે.

(૬) દીવાદાંડી શા માટે બનાવવામાં આવતી હશે?

જવાબ: રાત્રિના અંધકારમાં અથવા ખરાબ હવામાનમાં દરિયામાં સફર કરતા જહાજો અને માછીમારોની હોડીઓને કિનારાની સાચી દિશા બતાવવા અને ખડકોની ચેતવણી આપવા માટે દરિયાકિનારે એક ઊંચા ટાવર જેવી દીવાદાંડી (Lighthouse) બનાવવામાં આવે છે.

(૭) વાવાઝોડાનાં નામ કેવી રીતે પડતાં હશે?

જવાબ: વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (WMO) અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સમિતિ દ્વારા નક્કી કરેલી યાદી મુજબ, જુદા જુદા દેશોએ અગાઉથી સૂચવેલા નામો પરથી વારાફરતી વાવાઝોડાનાં નામ રાખવામાં આવે છે.

૨. પાઠના આધારે વાક્ય સાચું છે કે ખોટું તે કહો. ખોટું વાક્ય સુધારીને લખો:

(૧) છોકરો દરિયાઈ તોફાનમાં ફસાયેલા પિતાને જોઈ રહ્યો છે. – સાચું
(૨) કુદરતના બળ સામે માણસનું બળ હારે છે. – સાચું
(૩) દરિયાઇ તોફાનમાંથી બચવા માછીમાર ખૂબ પ્રયત્ન કરે છે. – સાચું
(૪) કુદરતના બળથી હોડી અને માણસ બંને અલગ થઈ જાય છે. – સાચું
(૫) બાપના મોતનું વેર વાળવા છોકરો હોડકું લઈને દરિયામાં જાય છે. – ખોટું
સુધારેલું વાક્ય: બાપના મોતનું વેર વાળવા નહિ, પરંતુ દરિયાએ લીધેલા પિતાના વ્યવસાયને (માછીમારીને) ચાલુ રાખવા માટે અને હિંમત ન હારવા માટે છોકરો હોડકું લઈને દરિયામાં જાય છે.
(૬) પિતાના મૃત્યુના કારણે છોકરો કુદરતના બળને ધિક્કારે છે. – ખોટું
સુધારેલું વાક્ય: પિતાના મૃત્યુ છતાં છોકરો કુદરતના બળથી હાર માનતો નથી કે ડરતો નથી, પરંતુ હિંમતભેર દરિયાનો સામનો કરવા ફરી હોડી લઈને તૈયાર થાય છે.

૩. નીચેનાં વાક્યો કોણ, કોને ઉદ્દેશીને અને કયા પ્રસંગે બોલે છે તે જણાવો:

(૧) માડી! સાચવજે.

જવાબ: આ વાક્ય છોકરો પોતાની માતાને ઉદ્દેશીને બોલે છે. જ્યારે દરિયામાં ભયંકર તોફાન ચાલી રહ્યું હોય છે અને તેના પિતાજી તેમાં ફસાયેલા હોય છે, ત્યારે માતાને સાંત્વના અને હિંમત આપવા તે આ બોલે છે.

(૨) કેમ દોસ્ત! ઓળખાણ પડે કે?

જવાબ: આ વાક્ય લેખક (ધૂમકેતુ) પેલા નાનકડા છોકરાને ઉદ્દેશીને બોલે છે. જ્યારે એકાદ વર્ષ પછી લેખક તેને ફરી દરિયાકિનારે હોડકું તૈયાર કરતો જુએ છે અને તેને યાદ કરાવે છે, ત્યારે લેખક આ વાક્ય બોલે છે.

(૩) લ્યો રામ! રામ! સાંજે ફરવા આવશો કે?

જવાબ: આ વાક્ય છોકરો લેખકને ઉદ્દેશીને બોલે છે. જ્યારે છોકરો હોડી લઈને દરિયામાં જવા નીકળે છે, ત્યારે હસતા મુખે લેખકનું અભિવાદન કરતાં તે આ વાક્ય બોલે છે.

(૪) વેલુંમોડું સૌને મરવાનું છે ને?

જવાબ: આ વાક્ય છોકરો લેખકને ઉદ્દેશીને બોલે છે. જ્યારે લેખક તેને દરિયાના તોફાનમાં પિતાના મૃત્યુની યાદ અપાવીને પૂછે છે કે તું પાછો એ જ ધંધો લઈને કેમ બેઠો છે? ત્યારે પોતાની નિડરતા અને ખુમારી બતાવવા છોકરો આ બોલે છે.

૪. આપેલ શબ્દોજૂથોને લાગુ પડતા અ અને બ વિભાગમાં વહેંચો. (જોડીકાર્ય):

(અહીં માનવસર્જિત કામો અને કુદરતી આફતોને અલગ પાડ્યા છે)

વિભાગ અ (માનવસર્જિત / વૈજ્ઞાનિક કાર્યો)	વિભાગ બ (કુદરતી આફતો / કુદરતી બળ)
ચંદ્ર પર ચંદ્રયાનનું ઊતરવું કૃત્રિમ માણસ બનાવવો (રોબોટ) સોલાર સિસ્ટમ બનાવવી પાણીના સંગ્રહ માટે ડેમ બાંધવા અવકાશીય સંશોધન માટે યાન મોકલવું શરીરમાં કૃત્રિમ અંગો મૂકવાં નદી કે દરિયામાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવી આંખ, હાથ-પગનું સર્જન	નદીમાં પૂરની સ્થિતિ ઊભી થવી પહાડ ધસી પડવો ભૂકંપથી મકાનો ધરાશાયી થવાં જંગલમાં દાવાનળ લાગવો જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવો દરિયામાં સુનામી આવવું

ચંદ્ર પર ચંદ્રયાનનું ઊતરવું
કૃત્રિમ માણસ બનાવવો (રોબોટ)
સોલાર સિસ્ટમ બનાવવી
પાણીના સંગ્રહ માટે ડેમ બાંધવા
અવકાશીય સંશોધન માટે યાન મોકલવું
શરીરમાં કૃત્રિમ અંગો મૂકવાં
નદી કે દરિયામાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવી
આંખ, હાથ-પગનું સર્જન

નદીમાં પૂરની સ્થિતિ ઊભી થવી
પહાડ ધસી પડવો
ભૂકંપથી મકાનો ધરાશાયી થવાં
જંગલમાં દાવાનળ લાગવો
જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવો
દરિયામાં સુનામી આવવું

૫. આપેલાં વાક્યોમાં તમને જે જે લાગણી અનુભવાતી હોય તે લખો અને તેના કારણની ચર્ચા કરો. (જોડીકાર્ય):

(ગુસ્સો, દુઃખ, ફિકર, નિરાશા, દયા, ડર, નવાઈ)

ઉદા. : રાક્ષસની ચીસો હોય તેમ પવન સુસવાટા બોલાવતો હતો. (ડર)

(૧) માણસનું બળ થાક્યું હતું, કુદરતનું બળ વધતું હતું.
લાગણી : નિરાશા / ડર
કારણ: માણસ કુદરત સામે લાચાર થઈ ગયો છે તે જોઈને આ લાગણી થાય છે.
(૨) મને હડી કાઢવા દ્યો. હું દોડીને મારા બાપને બચાવી લાવું, મને હડી કાઢવા દ્યો.
લાગણી : દયા / ફિકર / દુઃખ
કારણ: એક બાળકની પોતાના પિતાને ડૂબતા જોઈને તેમને બચાવવાની જે તડપ અને લાચારી છે, તે જોઈને દયા અને દુઃખ થાય છે.
(૩) મનુષ્ય હાર્યો, દરિયો જીત્યો.
લાગણી : દુઃખ / નિરાશા
કારણ: માછીમારનો સંઘર્ષ નિષ્ફળ ગયો અને પિતાનું દરિયામાં ડૂબી જવાથી મૃત્યુ થયું.
(૪) મારી પ્રચંડતાને પણ કઈં નહિ ગણનાર આવડો નાનો છોકરો નીકળ્યો.
લાગણી : નવાઈ
કારણ: પોતાના પિતાને ગળી જનાર ભયંકર દરિયાથી ડર્યા વગર, એક નાનકડો છોકરો ફરી દરિયામાં હોડી લઈને ઉતરે છે એ જોઈને અત્યંત આશ્ચર્ય થાય છે.
(૫) તે દિવસે એ એવું રડ્યો હશે કે દરિયો પથરાનો હોત તોય પીગળી જાત!
લાગણી : દુઃખ / દયા
કારણ: પિતા ગુમાવ્યા પછી બાળકે જે અત્યંત વેદનાથી આક્રંદ કર્યું હશે તેની તીવ્રતા વિચારીને ભારે દુઃખ થાય છે.

૬. આપેલ શબ્દના નજીકના અર્થ સામે ખરું (✓) કરો:

ઉદાહરણ : તુમુલ : (ડ) ભયંકર (✓)

(૧) ધૂસર : (ક) ધૂળના રંગનું (✓)
(૨) અતળ : (બ) તળિયા વગરનું (✓)
(૩) ચિંતાતુર : (બ) વિચારોથી ગભરાવું (✓)
(૪) મશગૂલ : (ક) તલ્લીન (✓)

૭. આપેલાં વાક્યોમાંથી રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ શોધીને લખો અને નવું વાક્ય બનાવો. (જૂથકાર્ય):

ઉદાહરણ : હડી કાઢવી : દોટ મૂકવી. નવું વાક્ય : દીકરાએ હડી કાઢી

(૧) મીટ માંડવી : મા-દીકરો પિતાના સંઘર્ષને એકીનજરે જોઈ રહ્યાં હતાં.
અર્થ: એકીનજરે જોવું / ધ્યાનથી જોવું
નવું વાક્ય: શિક્ષકે વર્ગખંડમાં પ્રવેશતા જ તોફાન કરતા વિદ્યાર્થીઓ તરફ મીટ માંડી.
(૨) ઠઠ જામવી : ગિરનારની લીલી પરિક્રમા કરવા શ્રદ્ધાળુઓ એકઠાં થયાં?
અર્થ: મોટી સંખ્યામાં લોકોનું એકઠા થવું / ભીડ જામવી
નવું વાક્ય: જાદુગરનો ખેલ જોવા માટે ગામના પાદરે લોકોની ઠઠ જામી.
(૩) આહ્વાન કરવું : ગાંધીજીએ અહિંસાના શસ્ત્રથી અંગ્રેજોને પડકાર ફેંક્યો.
અર્થ: પડકાર ફેંકવો / આમંત્રણ આપવું
નવું વાક્ય: શિવાજી મહારાજે મુઘલ સેનાને યુદ્ધ માટે આહ્વાન કર્યું.
(૪) નાક વઢાઈ જવું : અભિમન્યુ જેવા નવલોહિયાથી હાર્યા એથી કૌરવ-યોદ્ધાઓની આબરૂ ગઈ.
અર્થ: આબરૂ જવી / ઇજ્જત જવી
નવું વાક્ય: પોતાના દીકરાએ ચોરી કરતાં ગામમાં પિતાનું નાક વઢાઈ ગયું.

૮. નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો:

(૧) દીપિકા પાસે નોટ પેન્સિલ રબર ચોપડી વગેરે છે

જવાબ: દીપિકા પાસે નોટ, પેન્સિલ, રબર, ચોપડી વગેરે છે.

(૨) પીનલ પાણી લઈને અમને આપ

જવાબ: પીનલ, પાણી લઈને અમને આપ.

(૩) બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે

જવાબ: બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે?

(૪) ખબરદાર ત્યાં જ ઊભા રહો

જવાબ: ખબરદાર! ત્યાં જ ઊભા રહો.

(૫) અરે મારા સા’બ શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું.

જવાબ: અરે મારા સા’બ! શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું?

(૬) અમે પ્રવાસમાં દીવ દ્વારકા વેરાવળ અને સોમનાથ ગયાં

જવાબ: અમે પ્રવાસમાં દીવ, દ્વારકા, વેરાવળ અને સોમનાથ ગયાં.

(૭) પ્રાર્થનાના શબ્દો હતા મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું

જવાબ: પ્રાર્થનાના શબ્દો હતા : "મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું."

(૮) તુલસીદાસે રામચરિતમાનસ ગ્રંથ લખ્યો છે

જવાબ: તુલસીદાસે 'રામચરિતમાનસ' ગ્રંથ લખ્યો છે.

(૯) બાળકે કહ્યું મને હડી કાઢવા દ્યો

જવાબ: બાળકે કહ્યું, "મને હડી કાઢવા દ્યો."

(૧૦) છોકરો કહે માડી સાચવજે

જવાબ: છોકરો કહે, "માડી! સાચવજે."

૯. નીચેનાં વિરામચિહ્નો આવતાં હોય તેવાં બે બે વાક્યો તમારા પાઠ્યપુસ્તકમાંથી શોધીને લખો:

( ? ) પ્રશ્નાર્થચિહ્ન વાળા વાક્યો:
૧. બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે ?
૨. અરે મારા સા’બ ! શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું ?
( ! ) ઉદ્ગારચિહ્ન વાળા વાક્યો:
૧. ખબરદાર ! ત્યાં જ ઊભા રહો.
૨. અરે મારા સા’બ !
( ‘ ’ અથવા " " ) અવતરણચિહ્ન વાળા વાક્યો:
૧. બાળકે કહ્યું, "મને હડી કાઢવા દ્યો."
૨. ગાંધીજીએ કહ્યું છે, ‘સારા અક્ષર એ હાથનું ઘરેણું છે.’
( , ) અલ્પવિરામ વાળા વાક્યો:
૧. દીપિકા પાસે નોટ, પેન્સિલ, રબર, ચોપડી વગેરે છે.
૨. પીનલ, પાણી લઈને અમને આપ.

૧૦. ચર્ચા કરો, લખો, રજૂ કરો. (જૂથકાર્ય):

(૧) ક્યારે દરિયો મજાનો ને ક્યારે ડરામણો ?

જવાબ: જ્યારે દરિયાના પાણી શાંત હોય, ધીમો ધીમો પવન ફૂંકાતો હોય અને હળવાં મોજાં કિનારે ધીમે ધીમે અથડાતાં હોય, ત્યારે દરિયો મજાનો અને રમણીય લાગે છે. પરંતુ, જ્યારે દરિયામાં ભારે વાવાઝોડું કે તોફાન આવે, અત્યંત ઝડપથી પવનના સુસવાટા ફૂંકાય અને મોજાં વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી ડુંગર જેટલાં ઊંચે ઉછળે, ત્યારે દરિયો અત્યંત ડરામણો અને ભયાનક લાગે છે.

(૨) જો તમને દરિયાકિનારે જવા મળે તો...

જવાબ: જો મને દરિયાકિનારે જવા મળે, તો હું દરિયાની ભીની રેતીમાં ચાલવાની મજા માણું. રેતીમાંથી શંખ અને છીપલાં વીણું. મારા મિત્રો સાથે મળીને રેતીનો સુંદર કિલ્લો બનાવું અને દરિયાનાં હળવાં મોજાં સાથે રમવાની મજા લઉં.

૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) મા-દીકરો અત્યંત ચિંતાતુર બની ગયાં. - કારણ આપો.

જવાબ: દરિયામાં અત્યંત ભયંકર તોફાન આવ્યું હતું. પવનના જોરદાર સુસવાટા અને ડુંગર જેવડાં ઊંચાં ઉછળતાં મોજાં વચ્ચે નાનકડી હોડીમાં માછીમાર (પિતા) ફસાયો હતો. તેની હોડી ગમે ત્યારે ડૂબી જશે તેવો મોટો ભય હતો. પોતાના પતિ અને પિતાને મોતની સામે ઝઝૂમતા જોઈને કિનારે ઊભેલા મા-દીકરો અત્યંત ચિંતાતુર બની ગયાં હતાં.

(૨) છોકરાનો આનંદ કેમ લાંબો સમય ટક્યો નહિ?

જવાબ: દરિયાકિનારેથી છોકરાએ જોયું કે તેના પિતા તોફાની મોજાઓ વચ્ચેથી હોડીને કિનારા તરફ ધીમે ધીમે લાવી રહ્યા છે. પિતા બચી જશે તે આશાથી છોકરો આનંદમાં આવી ગયો હતો. પરંતુ થોડી જ વારમાં એક અત્યંત પ્રચંડ મોજું આવ્યું અને હોડી તથા પિતા બંનેને દરિયામાં ગરકાવ કરી દીધા. આથી પિતાનું મૃત્યુ થતાં છોકરાનો આનંદ લાંબો સમય ટક્યો નહિ.

(૩) છોકરાએ હોડી કેમ તૈયાર કરી હશે?

જવાબ: પિતાના મૃત્યુ પછી, છોકરો કુદરતથી ડરીને કે હાર માનીને બેસી રહેવા માંગતો ન હતો. માછીમારી એ તેમના બાપદાદાનો વ્યવસાય હતો. પિતાની ગેરહાજરીમાં હવે પોતાની માતા અને પોતાનું ગુજરાન ચલાવવાની તથા પિતાનો વ્યવસાય આગળ વધારવાની જવાબદારી છોકરા પર આવી ગઈ હતી. તેથી જ હિંમત રાખીને તેણે હોડી તૈયાર કરી હશે.

(૪) પોતાના બાપદાદાનો ધંધો ચાલુ રાખવા અંગેના છોકરાના વિચારો જણાવો.

જવાબ: છોકરાના મનમાં સ્પષ્ટ વિચાર હતો કે અમે દરિયાના દીકરા છીએ અને દરિયો અમારો બાપ છે. માછીમારનો દીકરો દરિયાના તોફાનથી કદી ન ડરે. જો તે બીકના માર્યા બાપદાદાનો ધંધો છોડી દે તો તેનું નાક વઢાઈ જાય (આબરૂ જાય). વહેલું-મોડું સૌને મરવાનું જ છે, એવો અડગ વિચાર રાખીને તે ગર્વભેર પોતાનો વ્યવસાય ચાલુ રાખવા માંગતો હતો.

(૫) આ એકમનું 'અવિરામ યુદ્ધ'ની જગ્યાએ તમારે આપવાનું હોય તો કયું શીર્ષક આપો? શા માટે ?

જવાબ: આ એકમને હું 'સાગરનો સંગ્રામ' અથવા 'માછીમારની ખુમારી' શીર્ષક આપું. કારણ કે આખી વાર્તામાં માછીમાર અને તેના નાનકડા દીકરાનો દરિયા (સાગર) સામેનો જીવસટોસટનો સંઘર્ષ અને ડર્યા વિનાની હિંમત દર્શાવવામાં આવી છે.

(૬) પાઠના આધારે ‘તોફાની દરિયા’ વિશે છ-સાત વાક્યો લખો.

જવાબ: પાઠમાં તોફાની દરિયાનું વર્ણન ખૂબ જ બિહામણું અને ભયાનક રીતે કરવામાં આવ્યું છે. દરિયામાં જ્યારે વાવાઝોડું આવે છે ત્યારે રાક્ષસની ચીસો જેવા પવનના મોટા સુસવાટા સંભળાય છે. દરિયાનું પાણી ડુંગર જેવડાં મોટાં અને મેલાં પાણીનાં મોજાં બનીને ઉછળે છે. આખું આકાશ કાળાં ડિબાંગ વાદળોથી ઘેરાઈ જાય છે અને અતળ ઊંડાણમાંથી ભયંકર અવાજો આવતા હોય તેવું વાતાવરણ સર્જાય છે. તોફાની દરિયો મનુષ્યની નાનકડી હોડીને ક્ષણવારમાં જ પોતાના પેટાળમાં ગળી જાય છે.

07 પાઠ ૭: હરિ, ઘરે આવોને! 10 વિભાગ

૧. વાતચીત:

(આ પ્રશ્નોના જવાબો વિદ્યાર્થીઓએ પોતાના અનુભવના આધારે આપવાના છે, છતાં અહીં આદર્શ અને સંપૂર્ણ જવાબો તૈયાર કર્યા છે.)

(૧) તમારે ત્યાં ક્યારે ક્યારે શેરી વાળવામાં આવે છે?

જવાબ: સાધારણ રીતે અમારા ત્યાં નિયમિતપણે દરરોજ સવારે શેરી વાળવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત જ્યારે કોઈ તહેવાર (જેમ કે દિવાળી, નવરાત્રિ) હોય, કોઈ ધાર્મિક કે સામાજિક પ્રસંગ હોય, અથવા ઘરે કોઈ ખાસ મહેમાન આવવાના હોય ત્યારે શેરીને વિશેષ રૂપે વાળીને સાફ કરવામાં આવે છે.

(૨) તમારા ઘરે મહેમાન તરીકે કોને કોને આમંત્રણ આપવાનું તમને ગમે? કેમ?

જવાબ: મારા ઘરે મહેમાન તરીકે મારા સગાંસંબંધીઓ (જેમ કે મામા, કાકા, માસી, ફોઈ વગેરે) અને મારા ખાસ મિત્રોને આમંત્રણ આપવાનું મને ગમે છે. કારણ કે તેમની સાથે બેસીને જૂની યાદો તાજી કરવાની, નવી વાતો જાણવાની, રમત રમવાની અને આનંદથી સમય પસાર કરવાની મને ખૂબ મજા આવે છે.

(૩) મહેમાનને તમે કેવી કેવી રીતે આમંત્રણ આપો છો?

જવાબ: અમે મહેમાનોને વિવિધ રીતે આમંત્રણ આપીએ છીએ. નજીક રહેતા હોય તો રૂબરૂ જઈને આમંત્રણ આપીએ છીએ. આ ઉપરાંત, ફોન કરીને, પત્ર કે કંકોતરી મોકલીને અને આજકાલ ડિજિટલ માધ્યમો (જેમ કે વોટ્સએપ કે મેસેજ) દ્વારા પણ પ્રેમપૂર્વક આમંત્રણ આપીએ છીએ.

(૪) મહેમાન આવવાના હોય તે પહેલાં તમારે ઘરે કેવી કેવી તૈયારી કરવામાં આવે છે?

જવાબ: મહેમાન આવવાના હોય તે પહેલાં અમે ઘરને અને આંગણાને વાળીને એકદમ સાફ કરીએ છીએ. ઘરની બધી વસ્તુઓ વ્યવસ્થિત જગ્યાએ ગોઠવીએ છીએ. મહેમાનો માટે ચા-નાસ્તો અને જમવાની આગોતરી તૈયારી કરીએ છીએ, તેમજ તેમના આરામ માટે પથારી અને રૂમની પણ સારી વ્યવસ્થા કરીએ છીએ.

(૫) તમારા ઘરે મહેમાન આવ્યા પછીની સરભરામાં શું શું કરવામાં આવે છે?

જવાબ: મહેમાન ઘરે આવે એટલે તરત અમે તેમને હસતા મુખે આવકારીએ છીએ. તેમને આદરપૂર્વક બેસાડીને પીવા માટે પાણી આપીએ છીએ. ત્યારબાદ ચા અને નાસ્તો કરાવીએ છીએ. બપોર કે સાંજનો સમય હોય તો તેમને ભાવતું સરસ ભોજન કરાવીએ છીએ અને તેમની સાથે બેસીને પ્રેમથી વાતો કરી તેમની સારી સરભરા (આગતાસ્વાગતા) કરીએ છીએ.

(૬) ઘરે મહેમાન આવ્યા હોય ત્યારે તમને શું શું કામ સોંપવામાં આવે છે?

જવાબ: ઘરે મહેમાન આવ્યા હોય ત્યારે મને મહેમાનોને પાણી આપવાનું, નાસ્તો અને ભોજન પીરસવાનું કામ સોંપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, જો મહેમાનો સાથે તેમનાં નાનાં બાળકો આવ્યા હોય તો તેમની સાથે રમવાનું અને તેમને સાચવવાનું કામ પણ મને સોંપવામાં આવે છે.

(૭) ઘરે મહેમાન આવે એ તમને ગમે કે ન ગમે? શા માટે?

જવાબ: ઘરે મહેમાન આવે તે મને ખૂબ જ ગમે છે. કારણ કે મહેમાનોના આવવાથી ઘરમાં ઉત્સાહ, રોનક અને આનંદનું વાતાવરણ બની જાય છે. ઘરના રોજિંદા અને કંટાળાજનક કામમાંથી થોડો બદલાવ મળે છે અને સૌની સાથે બેસીને આનંદ માણવાની મજા આવે છે.

૨. કોષ્ટક પૂર્ણ કરો:

(કાવ્યના આધારે અને તમારા ઘરના અનુભવના આધારે)

શાને માટે?	કાવ્યનાયક/નાયિકા શું શું કરશે?	તમારા ઘરે શું શું કરવામાં આવે છે?
સ્વચ્છતા અને સુશોભન	શેરી વળાવીને સાફ કરશે અને આંગણામાં સુંદર ફૂલ પથરાવશે.	ઘર અને આંગણું વાળીને સાફ કરીએ છીએ અને આંગણામાં સરસ મજાની રંગોળી પૂરીએ છીએ.
રહેવા-ઊંઘવાની વ્યવસ્થા	ઉતારો કરવા માટે ઓરડા આપશે અને સૂવા માટે ઢોલિયો (ખાટલો) તથા કણેરી કાંબ (ધાબળો) આપશે.	મહેમાનો માટે અલગ રૂમમાં સાફ પથારી, ઓશીકાં, ચાદર અને ઓઢવા માટેની સારી વ્યવસ્થા કરીએ છીએ.
દૈનિક ક્રિયાઓ માટે	દાતણ કરવા માટે દાડમીની ડાળી અને સ્નાન (નાવણ) માટે જમનાજીનાં પવિત્ર નીર આપશે.	બ્રશ, પેસ્ટ, નહાવા માટે ગરમ કે ઠંડું પાણી અને સાફ ટુવાલ વગેરેની વ્યવસ્થા કરીએ છીએ.
ભોજન-પ્રબંધ	જમવા માટે ગરમાગરમ લાપસી અને સ્વાદિષ્ટ સાકરિયો કંસાર પીરસશે.	મહેમાનોને ભાવતી મિઠાઈ, ફરસાણ અને સરસ મજાની સંપૂર્ણ ગુજરાતી થાળી જમાડીએ છીએ.
મનોરંજન માટે	રમવા માટે સોગઠાબાજીની રમત આપશે અને ઝૂલવા માટે હિંડોળો આપશે.	મહેમાનો સાથે બેસીને વાતો કરીએ છીએ, ટીવી જોઈએ છીએ કે બહાર ફરવા માટે જઈએ છીએ.

૩. આપેલ પંક્તિનો ભાવ નીચેનામાંથી કયો છે તે જણાવો:

(૧) શેરી વળાવી સજ કરું, ઘરે આવોને!
(અ) શેરીની સફાઈ માટે ઘરે સાધન-સામગ્રીની વ્યવસ્થા કરો.
(બ) આંગણું ચોખ્ખું કરીને તૈયાર છે મારા ઘરે પધારો.
(ક) શેરી સાફ કરવા ઘરે આવો.
સાચો જવાબ: (બ) આંગણું ચોખ્ખું કરીને તૈયાર છે મારા ઘરે પધારો.
(૨) પોઢણ દેશું ઢોલિયો
(અ) સૂવા માટે ખાટલો આપીશું.
(બ) ઓઢવા માટેની અમારા ઘરે વ્યવસ્થા છે.
(ક) ઢોલ અને શરણાઈ અમે આપીશું.
સાચો જવાબ: (અ) સૂવા માટે ખાટલો આપીશું.

૪. આપેલી કાવ્યપંક્તિઓ આડાઅવળી થઈ ગઈ છે, તેને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવી ફરીથી લખો:

(૧) આડઅવળી પંક્તિ: દેશું આવો લાપસી ભોજન ઘરેને
સાચો ક્રમ: ભોજન દેશું લાપસી, ઘરે આવો ને !
(૨) આડઅવળી પંક્તિ: દાડમીને દાતણ ઘરે દેશું આવો
સાચો ક્રમ: દાતણ દેશું દાડમી, ઘરે આવો ને !
(૩) આડઅવળી પંક્તિ: કંસાર દેશું આવો સાકરિયો દેશુંને મારે ઘરે
સાચો ક્રમ: સાકરિયો કંસાર દેશું, મારે ઘરે આવો ને !
(૪) આડઅવળી પંક્તિ: કાંબ દેશું આવોને દેશું કણેરી મારે ઘરે
સાચો ક્રમ: કણેરી કાંબ દેશું, મારે ઘરે આવો ને !

૫. લીટી દોરેલા શબ્દોની જગ્યાએ માન્ય ભાષાનો શબ્દ વાપરી ફકરો લખો. ત્યાર બાદ તે શબ્દોને સ્થાને તમારી સ્થાનિક ભાષામાં વપરાતા શબ્દો વાપરીને ફકરો ફરીથી લખો:

આપેલ ફકરો: અમારા સાયેબ આઈવા નો'તા. અમે વિચારેલું કે સાહેબ આઈ જાય તો ફૂલ દેશું, અમે ખૂબ રાહ જોઈ તિયારે દૂરથી સાયેબની ગાડી દેખાઈ. તેઓ સાથે બીજું પણ કોઈ આઈવું હતું. ઓહો! ઈ તો જાદુગર! અમે ઈમને ફૂલ દીધું. પ્રાર્થના સંમેલનમાં તો મજો પડી ગ્યો. જાદુગરે તો ટોપલીમાંથી કબૂતરું કાઈઢું ને ઈ કબૂતર પોતાના ખીચામાં નાંઈખું. પસી શોધાઈવું તો મારા ચોપડાંનાં થેલામાંથી જઈડું!

(૧) માન્ય ભાષા (પ્રમાણભૂત ગુજરાતી) માં સુધારેલો ફકરો:
અમારા સાહેબ આવ્યા નહોતા. અમે વિચારેલું કે સાહેબ આવી જાય તો ફૂલ દેશું, અમે ખૂબ રાહ જોઈ ત્યારે દૂરથી સાહેબની ગાડી દેખાઈ. તેઓ સાથે બીજું પણ કોઈ આવ્યું હતું. ઓહો! એ તો જાદુગર! અમે એમને ફૂલ દીધું. પ્રાર્થના સંમેલનમાં તો મજા પડી ગઈ. જાદુગરે તો ટોપલીમાંથી કબૂતર કાઢ્યું ને એ કબૂતર પોતાના ખિસ્સામાં નાખ્યું. પછી શોધાવ્યું તો મારા ચોપડાના થેલામાંથી જડ્યું (મળ્યું)!

(૨) સ્થાનિક ભાષા (દા.ત. કાઠિયાવાડી બોલી) માં ફકરો:
અમારા સાયબ આયવા ન'તા. અમે ઈમ વિચારેલું કે સાયબ આવી જાય તો ફૂલ દેશું, અમે બોવ વાટ જોઈ તીયેં આઘેથી સાયબની ગાડી ભાળી. ઈમની હારે બીજુંય કોઈક આયવું'તું. ઓહો! ઈ તો જાદુગર! અમે ઈવડા ઈને ફૂલ દીધું. પરારથનામાં તો મોજ પડી જઈ. જાદુગરે તો ટોપલીમાંથી કબૂતરું બારું કાઈઢું ને ઈ કબૂતરું પોતાના ગજવામાં નાઈખું. પસી ગોતાઈવુ તો મારા ચોપડાના થેલામાંથી જઈડું!

૬. ઉદાહરણ પ્રમાણે બીજા શબ્દોની યાદી બનાવો:

ઉદાહરણ: સોનેરી : સોનેરી = સોનેરી કિરણ

રૂપું : રૂપેરી = રૂપેરી ચાંદની / રૂપેરી વાદળ
રાન : રાનેરી = રાનેરી બોર
ઝીણું : ઝીણેરી = ઝીણેરી રાઈ

૭. આ લોકગીતના રાગ આધારિત તમારા પોતાના માટે પંક્તિઓ આપી છે, તે વાંચો, ગાતાં જાઓ ને આગળ નવી પંક્તિઓ ઉમેરતાં જાઓ તમે બનાવેલી પંક્તિઓ પરિવાર મિત્રોને સંભળાવો:

આપેલી પંક્તિઓ:
વર્ગ વળાવી સજ કરું, નિશાળે આવો ને!
પાથરણાં પથરાવું બધે, દોસ્તો આવો ને.

ઉમેરેલી નવી પંક્તિઓ:
ચોપડીઓ હું ગોઠવું, ભણવાને આવો ને!
પાટી ને પેન કાઢું, લખવાને આવો ને!
રંગબેરંગી ચિત્રો દોરું, જોવાને આવો ને!
મીઠાં ગીતો આપણે ગાઈએ, ગાવાને આવો ને!

પેટા-પ્રશ્નોના ઉત્તરો:

(૧) તમે રચેલી પંક્તિઓ કઈ કઈ હતી?
જવાબ: મેં ઉપર જણાવ્યા મુજબની પંક્તિઓ રચી છે: "ચોપડીઓ હું ગોઠવું, ભણવાને આવો ને! પાટી ને પેન કાઢું, લખવાને આવો ને! રંગબેરંગી ચિત્રો દોરું, જોવાને આવો ને! મીઠાં ગીતો આપણે ગાઈએ, ગાવાને આવો ને!"

(૨) તમે એ પંક્તિઓ કોને કોને સંભળાવી?
જવાબ: મેં મારી રચેલી આ પંક્તિઓ મારા વર્ગમિત્રો, શિક્ષકશ્રી અને મારા પરિવારજનોને સંભળાવી.

(૩) તમારી પંક્તિઓ સાંભળી કોને કોને મજા આવી?
જવાબ: મારી કાવ્યપંક્તિઓ સાંભળીને વર્ગના બધા મિત્રોને, શિક્ષકશ્રીને અને મારા માતા-પિતાને ખૂબ મજા આવી અને તેમણે મને પ્રોત્સાહન આપ્યું.

(૪) તમને આ નવી પંક્તિઓ બનાવવા શી શી મુશ્કેલીઓ પડી?
જવાબ: નવી પંક્તિઓ બનાવતી વખતે શરૂઆતમાં પ્રાસ બેસાડવામાં, લય જાળવવામાં અને યોગ્ય શબ્દોની પસંદગી કરવામાં થોડી મુશ્કેલી પડી, પરંતુ શિક્ષકના માર્ગદર્શનથી આ કાર્ય સરળ બની ગયું.

૮. તમારા વિસ્તારમાં ગવાતું, તમારું મનપસંદ એક લગ્નગીત મેળવીને લખો:

પેલી પેલી મંગળિયું વરતાય રે,
પેલે મંગળ ગાયોનાં દાન દેવાય રે...
આપજો આપજો રે દાદા ગાયોનાં દાન...
દીકરી તો જાશે પોતાના સાસરિયે રે...

બીજી બીજી મંગળિયું વરતાય રે,
બીજે મંગળ સોનાનાં દાન દેવાય રે...
આપજો આપજો રે દાદા સોનાનાં દાન...

૯. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) તમને આ ગીતની કઈ બાબત સ્પર્શી ગઈ? કેમ?

જવાબ: આ ગીતમાં પ્રભુ/મહેમાન પ્રત્યેનો અખૂટ આદર અને તેમને આવકારવા માટે ઘરે કરાતી ઝીણવટભરી અને પ્રેમળ તૈયારીઓ મને સ્પર્શી ગઈ. કારણ કે તેમાં ભારતીય સંસ્કૃતિની 'અતિથિ દેવો ભવ:' ની ભાવના અત્યંત સુંદર રીતે વ્યક્ત થઈ છે.

(૨) નાવણ માટે જમનાજીનાં નીર આપવાનું શા માટે કહ્યું હશે?

જવાબ: નાવણ (સ્નાન) માટે જમનાજીનાં (યમુના નદીનાં) નીર આપવાનું કહ્યું છે કારણ કે યમુના નદી અતિ પવિત્ર માનવામાં આવે છે, અને શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન સાથે યમુનાજીનો અતૂટ નાતો છે. પવિત્ર જળથી સ્નાન કરાવીને મહેમાનનું શ્રેષ્ઠ સ્વાગત કરવાની ભાવના તેમાં રહેલી છે.

(૩) વાલમના આવવા પહેલાં શી શી તૈયારીઓ થઈ છે?

જવાબ: વાલમના આવવા પહેલાં આંગણું અને શેરી વાળીને સાફ કરી શણગારવામાં આવ્યાં છે. બેસવા કે આરામ કરવા માટે ઢોલિયો (ખાટલો) ઢાળવામાં આવ્યો છે. દાતણ કરવા માટે દાડમીની ડાળી અને સ્નાન માટે જમનાજીનાં પવિત્ર જળ પણ તૈયાર રાખવામાં આવ્યાં છે.

(૪) વાલમ આવ્યા પછી તેમની કઈ કઈ બાબતે આગતાસ્વાગતા થશે?

જવાબ: વાલમ આવ્યા પછી તેમને જમવામાં ગરમ લાપસી અને સાકરિયો કંસાર પીરસવામાં આવશે. ત્યારબાદ સુવા માટે સુંદર કણેરી કાંબ (ધાબળો/પથારી) પાથરી આપવામાં આવશે. આમ ભોજન અને આરામની ઉત્તમ આગતાસ્વાગતા થશે.

(૫) કાવ્યમાં મહેમાન માટેની જે તૈયારીઓ કરી એમાં બીજી શી શી ઉમેરી શકાય?

જવાબ: મહેમાન માટેની તૈયારીઓમાં આપણે આપણા તરફથી બીજી ઘણી બાબતો ઉમેરી શકીએ. જેમ કે: મહેમાનના આગમન વખતે તેમને કંકુ તિલક કરી આવકારવા, આરતી ઉતારવી, પીવા માટે તાજો ફળોનો રસ અથવા શરબત આપવો, તેમને સુગંધિત પુષ્પોનો હાર પહેરાવવો તથા તેમને ભાવતાં વિવિધ મિષ્ટાન્ન જમાડવાં.

૧૦. "મહેમાનગતિની મજા" વિશે તમારા મિત્રને પત્ર લખો:

અ-૨૧, ગોકુલ ધામ સોસાયટી,
એસ.જી. હાઈવે, અમદાવાદ.
તારીખ: ૨૩ જુલાઈ, ૨૦૨૬

પ્રિય મિત્ર રાહુલ,

સપ્રેમ નમસ્કાર.

હું અહીં કુશળ છું અને આશા રાખું છું કે તું પણ ત્યાં પરિવાર સાથે મજામાં હોઈશ. ગઈકાલે જ અમારા ઘરે મારા મામાનો પરિવાર બે દિવસ રહેવા માટે આવ્યો હતો, ત્યારે મને 'મહેમાનગતિની મજા' વિશેનો જે અદ્ભુત અનુભવ થયો તે મારે તને આ પત્ર દ્વારા જણાવવો છે.

અમારા ઘરે જ્યારે મહેમાનો આવ્યા ત્યારે આખું ઘર હર્ષોલ્લાસથી ભરાઈ ગયું હતું. અમે દરવાજે ઊભા રહીને હૃદયપૂર્વક તેમનું સ્વાગત કર્યું. મમ્મીએ તેમના માટે સરસ મજાનું ભોજન બનાવ્યું હતું. અમે બધાએ સાથે બેસીને મિષ્ટાન્ન અને વિવિધ વાનગીઓની મજા માણી. મહેમાનો સાથે બેસીને જૂની યાદો તાજી કરવાની, નવી વાતો જાણવાની અને મુક્ત મને હસવાની જે મજા આવે છે તે ખરેખર અનોખી હોય છે. મને સમજાયું કે મહેમાન એ ઈશ્વરનું રૂપ છે અને તેમનું સાચા હૃદયથી સ્વાગત કરવાથી આપણા ઘરમાં સકારાત્મક ઊર્જા અને પરમ શાંતિ છવાઈ જાય છે. અતિથિ સત્કારની આ પરંપરા આપણા દેશનું મહાન ગૌરવ છે.

તું પણ તારા ઘરે કોઈ મહેમાન આવે ત્યારે તેમને ખૂબ પ્રેમથી આવકારજે. તારા માતા-પિતાને મારા વંદન કહેજે. તારા પત્રની રાહ જોઈશ.

લિ. તારો મિત્ર,
(તમારું નામ)

08 પાઠ ૮: સાહેબ, બધાં જોડાઈ ગયાં છે 17 વિભાગ

૧. વાતચીત

(વિદ્યાર્થીઓએ જાતે ચર્ચા કરવાના પ્રશ્નોના આદર્શ જવાબો)

(૧) તમારા મિત્રને બહારનું શું ખાવાની ટેવ છે?

જવાબ: મારા મિત્રને બહારના પિત્ઝા, બર્ગર, દાબેલી અને સમોસાં જેવું ફાસ્ટ ફૂડ ખાવાની ટેવ છે.

(૨) તમારા ઘરમાં મોબાઈલનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કોણ કરે છે?

જવાબ: મારા ઘરમાં મોબાઈલનો સૌથી વધુ ઉપયોગ મારા પિતાજી (અથવા મોટા ભાઈ/બહેન) તેમના ઓફિસના કામ માટે કરે છે.

(૩) મોબાઈલ વાપરતાં તમને ઘરમાં કોણ કોણ રોકે છે?

જવાબ: મોબાઈલનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરવાથી મને મારાં મમ્મી-પપ્પા અને દાદા-દાદી રોકે છે.

(૪) તમે કેવા કેવા પ્રસંગે બહાર જમવા જાઓ છો?

જવાબ: અમે પરિવારમાં કોઈનો જન્મદિવસ હોય, લગ્નપ્રસંગ હોય અથવા કોઈ રજાનો દિવસ હોય ત્યારે બહાર જમવા જઈએ છીએ.

(૫) તમે ક્યારે ક્યારે ઓનલાઈન જોડાઓ છો?

જવાબ: હું શાળાના ઓનલાઈન ક્લાસ (શિક્ષણ) વખતે અને પ્રોજેક્ટ માટે નવી માહિતી શોધવાની હોય ત્યારે ઓનલાઈન જોડાઉં છું.

(૬) મોબાઈલ આપણને કેવી રીતે ઉપયોગી છે?

જવાબ: મોબાઈલ આપણને અભ્યાસની નવી માહિતી મેળવવા, દેશ-વિદેશના સમાચાર જાણવા, દૂર રહેતા સગાં-સંબંધીઓ સાથે વાતચીત કરવા અને બેંકિંગ જેવા કાર્યો સરળતાથી કરવા માટે ઉપયોગી છે.

(૭) મોબાઈલના લાભ અને ગેરલાભ જણાવો.

જવાબ:

લાભ: દુનિયાભરની માહિતી આંગળીના ટેરવે મળે છે, સમયનો બચાવ થાય છે અને શિક્ષણ-માહિતીનું આદાનપ્રદાન ઝડપી બને છે.
ગેરલાભ: વધુ પડતા ઉપયોગથી આંખો અને સ્વાસ્થ્યને નુકસાન થાય છે, સમયનો બગાડ થાય છે અને સાયબર ક્રાઈમ (છેતરપિંડી) નો શિકાર બનવાનો ભય રહે છે.

૨. નીચે આપેલાં વાક્યો કોણ બોલી શકે તે પાઠના આધારે લખો.

(૧) પણ મોબાઈલ અમારે તો જોવો હોય ને?

જવાબ: આ વાક્ય વર્ગનો કોઈ વિદ્યાર્થી બોલે છે.

(૨) આજનો આપણી મિટિંગનો વિષય તો તમને ખબર જ છે ને?

જવાબ: આ વાક્ય શિક્ષક બોલે છે.

(૩) હું એકલો ક્યાં વડાપાઉ ખાઉ છું તું પણ ખાય જ છે ને!

જવાબ: આ વાક્ય એક વિદ્યાર્થી (બીજા મિત્રને ઉદ્દેશીને) બોલે છે.

(૪) આપણે સાઈબર ગુનાથી બચવું જોઈએ, નહીં તો નુકસાન થાય.

જવાબ: આ વાક્ય શિક્ષક (અથવા સમજદાર વિદ્યાર્થી) બોલે છે.

૩. જોડકાં જોડો.

(૧) વારંવાર ફાસ્ટ ફૂડથી → (૫) પાચનતંત્ર બગડે છે.
(૨) વડીલોનો આદર કરવો → (૧) સારા સંસ્કારની નિશાની છે.
(૩) અજાણી વ્યક્તિને ઓટીપી આપીએ તો → (૨) આપણી સાથે છેતરપિંડી થાય.
(૪) મોબાઈલનો → (૩) સદુપયોગ કરવો જોઈએ.
(૫) મિલેટ્સના ખૂબ ફાયદા છે → (૪) તેથી તેને ચમત્કારી અનાજ કહેવાય છે.

૪. આપેલ જાહેરાતને આધારે પ્રશ્નોના જવાબ આપો.

('અતિથિ કાઠિયાવાડી લૉજ' ની જાહેરાતના આધારે)

(૧) લંચ અને ડિનર વચ્ચેનો કોઈ એક તફાવત જણાવો.

જવાબ: લંચ બપોરના સમયે લેવાય છે અને તેનો ચાર્જ ₹૨૦૦ છે, જ્યારે ડિનર રાત્રિના સમયે લેવાય છે અને તેનો ચાર્જ ₹૨૩૦ છે.

(૨) મહિનામાં કેટલી વાર 150 રૂપિયામાં ભોજન મળશે?

જવાબ: મહિનામાં માત્ર એક જ વાર, એટલે કે 'પૂનમ' ના દિવસે લંચ અને ડિનર ૧૫૦ રૂપિયામાં મળશે.

(૩) અહીં સો ટકા વેજીટેરિયન કેમ લખ્યું હશે?

જવાબ: કારણ કે આ લૉજમાં માત્ર અને માત્ર શાકાહારી ભોજન જ પીરસવામાં આવે છે, કોઈપણ પ્રકારનું માંસાહારી ભોજન મળતું નથી તે સ્પષ્ટ કરવા માટે 'સો ટકા વેજીટેરિયન' લખ્યું છે.

(૪) તમારે બમણા રૂપિયા ક્યારે ચૂકવવા પડશે?

જવાબ: જો અમે જમતી વખતે થાળીમાં ભોજનનો બગાડ કરીશું, તો દંડ રૂપે અમારે બમણા રૂપિયા ચૂકવવા પડશે.

(૫) અનલિમિટેડ એટલે શું?

જવાબ: અનલિમિટેડ એટલે અમર્યાદિત; પેટ ભરાય ત્યાં સુધી ગમે તેટલી માત્રામાં અને ગમે તેટલી વાર ભોજન માંગીને જમી શકાય તેવી વ્યવસ્થા.

૫. તાજેતરમાં બનેલ એક બનાવ વિશે તમને જાણવાની મજા પડશે. તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોની વર્ગમાં ચર્ચા કરો.

(૧) કોના ખાતામાંથી ઓનલાઈન ચોરી થઈ? કેટલા રૂપિયા?

જવાબ: એક મોટી કંપનીના CEO ના ખાતામાંથી ઓનલાઈન ૧૬ લાખ રૂપિયાની ચોરી થઈ.

(૨) સાઈબર ક્રાઈમ બ્રાંચનું કામ શું છે?

જવાબ: સાઈબર ક્રાઈમ બ્રાંચનું કામ ઓનલાઈન બેંકિંગ, ઈન્ટરનેટ અને મોબાઈલ ડેટા મારફતે થતા આધુનિક ગુનાઓ અને છેતરપિંડીનો ભેદ ઉકેલીને ગુનેગારોને પકડવાનું છે.

(૩) તમારા ઘરના સભ્યોના ખાતામાંથી ઓનલાઈન ચોરી ન થાય તે માટે તમે તેમને કઈ કઈ સૂચના આપશો?

જવાબ: હું સૂચના આપીશ કે કોઈ અજાણી લિંક ન ખોલવી, બેંકનો પાસવર્ડ કે OTP કોઈને ન આપવો અને અજાણ્યા સ્થળે બીજા કોઈના મોબાઈલ ચાર્જરનો ઉપયોગ ન કરવો.

(૪) છેવટે ગુનાનો ભેદ કેવી રીતે ઉકેલાયો?

જવાબ: ઓફિસના CCTV ફૂટેજ તપાસતા જાણવા મળ્યું કે, CEO નું મોબાઈલ ચાર્જર બદલીને તેની જગ્યાએ માઈક્રોચિપવાળું એવું જ બીજું ચાર્જર મૂકવામાં આવ્યું હતું, જેના દ્વારા ડેટા કોપી કરીને ભેદ ઉકેલાયો.

(૫) બેંકનો ટોલ ફ્રી નંબર ક્યારે ક્યારે કામ લાગે છે?

જવાબ: જ્યારે ખાતામાંથી ખોટી રીતે ઓનલાઈન પૈસા ઉપડી જાય અથવા છેતરપિંડીનો ભોગ બનીએ, ત્યારે બેંકને તાત્કાલિક જાણ કરી ખાતું બ્લોક કરાવવા માટે ટોલ ફ્રી નંબર કામ લાગે છે.

૬. કાવ્ય પંક્તિઓને વાંચી ત્રણ પ્રશ્નોની રચના કરો.

(૧) કાવ્યપંક્તિઓમાં કવિએ માતાના પ્રેમને કોના કરતા પણ વધારે મીઠો કહ્યો છે?
(૨) જગતમાં કોની જાત સૌથી જુદી (જુદેરી) ગણાવવામાં આવી છે?
(૩) માતાના હાથ અને હૈયાની સરખામણી કઈ કઈ વસ્તુઓ સાથે કરવામાં આવી છે?

૭. નીચે આપેલી ખાલી જગ્યામાં યોગ્ય શબ્દ મૂકો.

(કૌંસ: ચેલેન્જ, ઓછા, સારા, ગભરાયા, દેશભક્ત, સંઘર્ષ)

(૧) આપણે સારા માણસ બનવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
(૨) પરીક્ષામાં ઓછા ટકા આવવાથી જિંદગી હારી જવાતી નથી.
(૩) ભારત દેશને દેશભક્ત નાગરિકોની ખૂબ જરૂર છે.
(૪) એ જ સફળ થઈ શકે જે સંઘર્ષ સામે ટકી શકે અને ચેલેન્જ ઉપાડી શકે.
(૫) જીવનમાં આવતી મુશ્કેલીનો સામનો ગભરાયા વગર કરવો જોઈએ.

૮. આપેલ શબ્દમાંથી કોઈ બે અક્ષર મળીને અંગ્રેજી શબ્દ બને છે તે શોધો અને તેનો ગુજરાતી અર્થ લખો.

(૧) ગમગીન → ગન (Gun) : બંદૂક (અથવા મગ - Mug : પ્યાલો)
(૨) કામણગાર → કાર (Car) : મોટરગાડી
(૩) સફરજન → સન (Sun) : સૂર્ય (અથવા રન - Run : દોડવું)
(૪) ભાવનગર → વન (One) : એક (અથવા વાન - Van : મોટી બંધ ગાડી)

૯. આપેલા બંને શબ્દોનો ઉપયોગ કરી એક વાક્ય બનાવો.

ઉદાહરણ: અનાજ – છેતરપિંડી → અનાજ વેચવામાં તેણે છેતરપિંડી કરી.

(૧) અસ્થમા – ફાયદો
વાક્ય: મિલેટ્સ ખાવાથી અસ્થમાના દર્દીઓને સ્વાસ્થ્યમાં ઘણો ફાયદો થાય છે.
(૨) મિલેટ્સ – મોબાઇલ
વાક્ય: શિક્ષકે મોબાઇલ દ્વારા ઓનલાઈન મિટિંગમાં મિલેટ્સના પોષક તત્ત્વો વિશે માહિતી આપી.
(૩) હૃદય – આમંત્રણ
વાક્ય: મારા મિત્રએ મને તેના જન્મદિવસની પાર્ટીમાં હૃદયપૂર્વક આમંત્રણ આપ્યું.
(૪) ફાસ્ટફૂડ – બેંક
વાક્ય: બેંકમાં કામ કરતા કર્મચારીઓ સમય બચાવવા ક્યારેક ફાસ્ટફૂડ ખાઈ લે છે, જે નુકસાનકારક છે.
(૫) પાસવર્ડ – કીડની
વાક્ય: અજાણી વ્યક્તિને મોબાઈલ કે બેંકનો પાસવર્ડ આપવો એ પોતાની કીડની વેચવા સમાન જોખમી છે.

૧૦. આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો.

(૧) ઓનલાઈન મિટિંગના ફાયદા જણાવો.

જવાબ: ઓનલાઈન મિટિંગથી આપણે ઘરે બેઠા સુરક્ષિત રીતે શિક્ષણ અને માહિતી મેળવી શકીએ છીએ. તેમાં સમય અને મુસાફરીના ખર્ચની બચત થાય છે, અને દૂર રહેલા નિષ્ણાતો સાથે પણ સરળતાથી જોડાઈ શકાય છે.

(૨) શરીરની તંદુરસ્તી જાળવી રાખવા શું કરવું જોઈએ?

જવાબ: શરીરની તંદુરસ્તી જાળવી રાખવા ફાસ્ટફૂડ ખાવાનું ટાળીને ઋતુ અનુસારનો પૌષ્ટિક આહાર અને મિલેટ્સ ખાવાં જોઈએ. આ ઉપરાંત, પૂરતી ઊંઘ લેવી અને નિયમિત કસરત કરવી જોઈએ.

(૩) સાઈબર ક્રાઈમથી બચવા આપણે શું કરવું જોઈએ?

જવાબ: સાઈબર ક્રાઈમથી બચવા આપણે બેંક ખાતાની વિગતો, પાસવર્ડ કે ઓટીપી (OTP) કોઈ અજાણી વ્યક્તિને આપવા જોઈએ નહીં. મોબાઈલ પર આવતી શંકાસ્પદ લિંક પર ક્યારેય ક્લિક ન કરવું જોઈએ.

(૪) દેશભક્ત કોને કહેવાય?

જવાબ: જે વ્યક્તિ એક સારા નાગરિક બનીને દેશના કાયદાઓનું પાલન કરે, પોતાના કામમાં પ્રમાણિકતા રાખે અને દેશના વિકાસમાં પોતાનું ઉત્તમ યોગદાન આપે તેને સાચો દેશભક્ત કહેવાય.

૧૧. નીચેનું ઉદાહરણ વાંચી તે મુજબ બીજાં વાક્યો લખો.

(કર્તરિ માંથી કર્મણિ પ્રયોગ)

ઉદાહરણ: શિક્ષકે પ્રવૃત્તિ તૈયાર કરી → શિક્ષક વડે પ્રવૃત્તિ તૈયાર કરાઈ.

(૧) રોહિતે સદી કરી →

જવાબ: રોહિત વડે સદી કરાઈ.

(૨) માતાએ પુત્રને દૂધ આપ્યું. →

જવાબ: માતા વડે પુત્રને દૂધ અપાયું.

(૩) ગુરુજીએ શિષ્યને પ્રેરણા આપી. →

જવાબ: ગુરુજી વડે શિષ્યને પ્રેરણા અપાઈ.

૧૨. પ્રત્યય મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો.

(૧) આ પત્ર મહેશને આપજો.
(૨) બાએ પત્રમાં ખૂબ જ યાદ લખાવી છે.
(૩) મારાથી આ સહન થતું નથી.
(૪) મીનાએ મિટિંગમાં હાજરી આપી.
(૫) વિદ્યાર્થીઓને પ્રવાસમાં લઈ ગયા.

૧૩. નીચેનાં વાક્યોમાંથી અનુગ શોધીને તેની નીચે લીટી કરો.

(૧) મેં સરસ્વતીને ફૂલ ચઢાવ્યાં.
(૨) વિવેકાનંદજીએ અમેરિકનોને મંત્રમુગ્ધ કર્યા.
(૩) ભારતનો ડંકો વિશ્વમાં વાગવા લાગ્યો.
(૪) વિશ્વની શાંતિ આજે મહત્ત્વનો પ્રશ્ન છે.
(૫) રવીન્દ્રનાથ ટાગોરને નોબૅલ પારિતોષિક મળ્યું હતું.

૧૪. નીચેનાં વાક્યો વાંચીને તેમાં અનુગ વપરાયો છે કે નામયોગી તે જણાવો.

ઉદાહરણ : રાજેશને જામફળ બહુ ભાવે છે. – અનુગ | આપણે નાક વડે શ્વાસ લઈએ છીએ. – નામયોગી

(૧) મનાલીએ વિશ્વાને સંગીત શીખવ્યું. → અનુગ (મનાલી'એ', વિશ્વા'ને')
(૨) એ મુસાફરી તો ટ્રેન દ્વારા જ થાય! → નામયોગી ('દ્વારા')
(૩) હું દીકરી માટે ઘડિયાળ લાવીશ. → નામયોગી ('માટે')
(૪) અમે વરસાદમાં ભીંજાયાં. → અનુગ (વરસાદ'માં')
(૫) ઝાડ પર વાંદરા હતા. → નામયોગી ('પર')

૧૫. યોગ્ય અનુગ મૂકી સાર્થક વાક્ય બનાવો.

(૧) શૈલેશની વાડીમાં એક ઘટાદાર આંબો છે.
(૨) બાલદીમાંથી તેણે થોડું પાણી તુલસીને પાયું.
(૩) શહેરમાં વિદ્યાર્થીઓએ સરકસના ખેલ જોયા.
(૪) સુરતથી થોડા અંતરે જ પ્રિયંકાબેનનું ગામ આવેલું છે.
(૫) કર્મદીપના થેલામાં તેના મિત્રનો મોબાઈલ છે.

૧૬. યોગ્ય નામયોગી મૂકી વાક્ય લખો.

ઉદાહરણ: તે ઘરમાં ખાટલે બેઠો. → તે ઘરમાં ખાટલા પર બેઠો.

(૧) ટપાલથી તેમણે પત્ર મોકલ્યો છે.

જવાબ: ટપાલ દ્વારા (અથવા મારફતે) તેમણે પત્ર મોકલ્યો છે.

(૨) કોયલ સીતાફળીએ બેઠી છે.

જવાબ: કોયલ સીતાફળી ઉપર બેઠી છે.

(૩) ઓરડામાં વિદ્યાર્થીઓ ભણે છે.

જવાબ: ઓરડા અંદર વિદ્યાર્થીઓ ભણે છે.

૧૭. આપેલી બાબતોને અંગમુદ્રા અથવા મુખમુદ્રા દ્વારા રજૂકરો. (અભિનય પ્રવૃત્તિ)

(અહીં વિદ્યાર્થીએ જાતે અભિનય કરવાનો છે, છતાં કઈ રીતે રજૂઆત કરવી તેની સચોટ સ્પષ્ટતા કરેલ છે:)

(૧) તમે કોઈની પતંગ કાપો છો.
અભિનય: ચહેરા પર જીતનો ઉત્સાહ લાવી, મોટેથી "કાપ્યો છે!" બોલીને બન્ને હાથથી ફિરકી અને દોરી ખેંચવાનો શારીરિક અભિનય કરવો.
(૨) તમે ગરબે રમી રહ્યા છો.
અભિનય: ચહેરા પર સ્મિત રાખી, બન્ને હાથ વડે તાળીઓ પાડીને ગોળ-ગોળ ફરવાની મુદ્રા કરવી.
(૩) તમે જળાશયમાં નાહી રહ્યા છો.
અભિનય: બન્ને હાથ વડે પાણી ઉછાળવાની અને નાક પકડીને પાણીમાં ડૂબકી મારવાની મુદ્રા રજૂ કરવી.
(૪) તમે ફટાકડા ફોડી રહ્યા છો.
અભિનય: જમીન પર બેસીને હાથ લાંબો કરી ફટાકડો સળગાવવાનો અને પછી તરત કાન પર હાથ રાખીને બીકથી પાછળ ખસી જવાનો અભિનય કરવો.
(૫) તમે ક્રિકેટ રમી રહ્યા છો.
અભિનય: હાથમાં બેટ પકડ્યું હોય તેમ પોઝીશન લઈ ઊભા રહીને આવતા બોલને તાકાતથી ફટકારવાની મુદ્રા રજૂ કરવી.
(૬) તમે ઝાડ પર ચઢી રહ્યા છો.
અભિનય: ઉપરની તરફ નજર રાખીને, બન્ને હાથ અને પગ વડે ડાળી પકડીને ધીમે-ધીમે જાતને ઉપર ખેંચવાનો શારીરિક અભિનય કરવો.

09 પાઠ ૯: રત્નભોજન 10 વિભાગ

૧. વાતચીત:

(૧) પુસ્તકાલય શી રીતે ઉપયોગી છે?

જવાબ: પુસ્તકાલય જ્ઞાનનો અખૂટ ભંડાર છે. ત્યાંથી આપણને વિવિધ વિષયોનાં પુસ્તકો વાંચવા મળે છે, જેનાથી આપણા જ્ઞાનમાં અને શબ્દભંડોળમાં વધારો થાય છે. તે આપણને દુનિયાભરની માહિતી, ઇતિહાસ, સાહિત્ય અને વિજ્ઞાનથી પરિચિત કરાવે છે તથા આપણામાં નિયમિત વાંચનની ઉત્તમ ટેવ વિકસાવે છે.

(૨) સારું જીવન જીવવા માટે ખરેખર શાની જરૂર છે?

જવાબ: સારું જીવન જીવવા માટે ખરેખર માત્ર ધન-સંપત્તિની જ નહીં, પરંતુ સદ્‌ગુણો, સંતોષ, પ્રામાણિકતા, પ્રેમ, ભાઈચારો અને યોગ્ય શિક્ષણની જરૂર હોય છે. પરોપકાર અને નીતિમત્તાથી ભરેલું જીવન સાચા અર્થમાં સારું જીવન કહેવાય છે.

(૩) વરસાદ ન પડે તો શું થાય?

જવાબ: જો વરસાદ ન પડે તો ભયંકર દુષ્કાળ પડે. નદીઓ અને જળાશયો સુકાઈ જાય, પીવાનું પાણી ન મળે, ખેતી ન થઈ શકે તેથી અનાજ ન પાકે, અને પશુ-પક્ષીઓ તથા મનુષ્યોનું પૃથ્વી પર જીવવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય.

(૪) તમે ગૌશાળા જોઈ છે? ત્યાં કેવી વ્યવસ્થા હોય છે?

જવાબ: હા, મેં ગૌશાળા જોઈ છે. ત્યાં ગાયોને રહેવા માટે સ્વચ્છ અને હવાઉજાસવાળા વિશાળ શેડની વ્યવસ્થા હોય છે. ગાયો માટે પીવાનું શુદ્ધ પાણી, ખાવા માટે લીલો ઘાસચારો અને દાણની વ્યવસ્થા હોય છે. બીમાર ગાયોની સારવાર માટે પશુ-ચિકિત્સકની (ડૉક્ટરની) સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ હોય છે.

(૫) વિદ્યાદાન એટલે શું?

જવાબ: વિદ્યાદાન એટલે લોકોને શિક્ષણ કે જ્ઞાન આપવું. જે લોકો પાસે અભ્યાસ માટે પૂરતી સુવિધા નથી તેમને ભણાવવા, પોતાનું જ્ઞાન અન્યોને વહેંચવું અને તેમને જીવનમાં પગભર બનાવવા તે સૌથી શ્રેષ્ઠ દાન અર્થાત વિદ્યાદાન છે.

(૬) પ્રકૃતિ આપણા જીવનમાં કઈ રીતે ઉપયોગી છે?

જવાબ: પ્રકૃતિ આપણને જીવન જીવવા માટે શુદ્ધ પ્રાણવાયુ (ઓક્સિજન), જળ, અનાજ, ઔષધિઓ અને વનસ્પતિ પૂરી પાડે છે. વૃક્ષો, નદીઓ અને પહાડો આપણા પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવી રાખે છે અને પૃથ્વી પર સજીવ સૃષ્ટિને ટકાવી રાખે છે.

૨. અહીં કેટલાંક વાક્યો આપ્યાં છે. આ વાક્યો કોણ બોલી શકે તે લખો:

(૧) અરે, તમે આ ખીલાથી શું કરો છો?

જવાબ: આ વાક્ય મૈનેન્દ્ર (શક સરદાર) કે અન્ય કોઈ મુલાકાતી બોલી શકે છે.

(૨) આનંદ, આ પેટીઓ બહાર કાઢ.

જવાબ: આ વાક્ય મહર્ષિ એલ બોલી શકે છે.

(૩) કૃષ્ણા, આજે તારે બરાબર તૈયાર થવાનું છે.

જવાબ: આ વાક્ય મહર્ષિ એલ બોલી શકે છે.

(૪) મહર્ષિ એલ, આપને દંડવત્ પ્રણામ કરું છું.

જવાબ: આ વાક્ય મૈનેન્દ્ર (શક સરદારો) બોલી શકે છે.

(૫) ગુરુજી, આપની આજ્ઞાનુસાર મેં ભોજનથાળ તૈયાર કર્યો છે.

જવાબ: આ વાક્ય શિષ્ય આનંદ બોલી શકે છે.

૩. મહર્ષિ એલે આવું કેમ કહ્યું હશે? સાચા વિકલ્પો સામે (✓) કરો:

(૧) વિદ્યાલય મારા પર ઊભું કરવા માગું છું, ધન પર નહિ.
[✓] વિદ્યાલય હું આપમેળે બનાવીશ.
(૨) નગરસભા એ જ અમારું ગૌરવ ને મૂડી છે.
[✓] નગરસભા તેમનું ભરણપોષણ કરે છે. (નગરસભા હંમેશાં તેમની મદદ કરે છે.)

૪. વાર્તાનાં વાક્ય વાંચી અર્થ ધારો. ખોટા વિકલ્પ છેકી નવું વાક્ય બનાવી ખાતરી કરો કે તમારી ધારણા બરાબર છે કે નહિ:

(૧) પૂર્વવત્ : / પહેલાંની જેમ
સાચો અર્થ: પહેલાંની જેમ
વાર્તામાં: બધું પૂર્વવત્ થઈ ગયું.
મારું વાક્ય: વાવાઝોડું શાંત થતાં જ ગામનું જનજીવન પૂર્વવત્ થઈ ગયું.
(૨) ફિક્કું : નિસ્તેજ /
સાચો અર્થ: નિસ્તેજ (અહીં ચહેરાના સંદર્ભમાં)
વાર્તામાં: તેનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો.
મારું વાક્ય: લાંબી બીમારીને કારણે રમેશનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો છે.
(૩) પુનર્જીવન : / નવું જીવન /
સાચો અર્થ: નવું જીવન
વાર્તામાં: દર્દીને જાણે પુનર્જીવન મળ્યું.
મારું વાક્ય: ડૉક્ટરે યોગ્ય સમયે સાચી સારવાર કરીને દર્દીને પુનર્જીવન આપ્યું.

૫. કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો:

(૧) ગીતાએ ભજન ગાયું. તેનો કંઠ ખૂબ સરસ છે.
(૨) નરસિંહ મહેતાનાં પ્રભાતિયાં આજેય ગવાય છે. તેમાં ગહન ચિંતન હોય છે.
(૩) મારાં કપડાં કપિલભાઈએ સીવ્યાં છે. તેઓ સૂટ પણ સરસ સીવે છે.
(૪) તારા ખિસ્સામાં કાંઈ છે? મારે થોડાક રૂપિયા જોઈએ છે.
(૫) રહીમભાઈ બસમાં ઊંઘી જાય! તેઓ કંડક્ટર છે.
(૬) વિકાસ ક્રિકેટમાં સારું રમ્યો. તે કબડ્ડી પણ સરસ રમે છે.

૬. નીચેના ફકરામાં રેખાંકિત પદોમાં યોગ્ય સર્વનામ મૂકી ફકરો સુંદર અક્ષરે ફરીથી લખો:

(મૂળ ફકરો: રાધા બહુ ડાહી દીકરી. રાધા સમયસર બધું કામ કરે. રાધાના પપ્પા રજામાં રાધાને ફરવા લઈ જાય. એક દિવસ રાધાએ કહ્યું, “પપ્પા, હું અને ભોલુભાઈ મેળામાં જઈએ?” તેમણે હા પાડી. રાધા ભોલુ સાથે મેળામાં ગઈ. રાધાને મેળામાં બહુ મજા આવી.)

જવાબ (સર્વનામ સાથેનો સુધારેલો ફકરો):
રાધા બહુ ડાહી દીકરી. તે સમયસર બધું કામ કરે. તેના પપ્પા રજામાં તેને ફરવા લઈ જાય. એક દિવસ તેણે કહ્યું, “પપ્પા, હું અને ભોલુભાઈ મેળામાં જઈએ?” તેમણે હા પાડી. તે ભોલુ સાથે મેળામાં ગઈ. તેને મેળામાં બહુ મજા આવી.

૭. લીટી દોરેલ શબ્દ જવાબ તરીકે મળે તે રીતે ચાર પ્રશ્નો બનાવો:

વાક્ય : પાંડવો વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યાં.

જવાબ (ચાર પ્રશ્નો):

કોણ વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યું? (જવાબ: પાંડવો)
પાંડવો કયા વેશે બાર વર્ષ વનમાં રહ્યાં? (જવાબ: વલ્કલ વેશે)
પાંડવો વલ્કલ વેશે કેટલા વર્ષ વનમાં રહ્યાં? (જવાબ: બાર વર્ષ)
પાંડવો વલ્કલ વેશે બાર વર્ષ ક્યાં રહ્યાં? (જવાબ: વનમાં)

૮. એક વાત બીજી કઈ રીતે કહી શકાય તે લખો:

(૧) હું વહેલાં જમતો નથી. / હું મોડો જમું છું.
(૨) આ ટામેટાં સસ્તાં નથી. / આ ટામેટાં મોંઘાં છે.
(૩) તેમને અશાંતિ ગમતી નથી. / તેમને શાંતિ ગમે છે.
(૪) વિનયને સંગીતમાં રસ છે. / વિનયને સંગીતમાં રસ નથી, એવું નથી.
(૫) મેં એને સમજાવ્યો હતો. / મેં એને સમજાવ્યો નહોતો, એવું નથી.

૯. રેખાંકિત શબ્દની જગ્યાએ કૌંસમાંથી સમાનાર્થી શબ્દ મૂકી જરૂરી ફેરફાર કરી વાક્ય ફરીથી લખો:

(કૌંસના શબ્દો: સમય, જૂના, ચાંદીના, સાથીદારો, જોડા, મશાલ)

(૧) એમાં હતા સુવર્ણ અને રજતના ટુકડાઓ.

જવાબ: એમાં હતા સુવર્ણ અને ચાંદીના ટુકડાઓ.

(૨) પાદત્રાણ આવાસે મૂકીને જ આવ્યો હતો.

જવાબ: જોડા આવાસે મૂકીને જ આવ્યો હતો.

(૩) થોડી વારે કાકડો સળગાવી અંદર પેઠા.

જવાબ: થોડી વારે મશાલ સળગાવી અંદર પેઠા.

(૪) સાંજે સૌ આમંત્રિતોને આવવાની વેળા થઈ.

જવાબ: સાંજે સૌ આમંત્રિતોને આવવાનો સમય થયો.
(વ્યાકરણનો નિયમ: 'સમય' પુંલ્લિંગ હોવાથી 'આવવાનો' લખવું જરૂરી છે.)

(૫) યવનસામંત ને એના સાગરીતો બરાબર બનીઠનીને આવ્યા હતા.

જવાબ: યવનસામંત ને એના સાથીદારો બરાબર બનીઠનીને આવ્યા હતા.

૧૦. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં શું જોવા મળ્યું?

જવાબ: આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં જૂના સમયની અનુપમ મૂર્તિઓ, કિંમતી રત્નો અને સુવર્ણ તથા રજત(ચાંદી)ના ટુકડાઓથી ભરેલી પેટીઓ જોવા મળી.

(૨) આનંદને મહર્ષિએ બતાવેલી પેટીઓ વિશે લખો.

જવાબ: મહર્ષિએ આનંદને જે પેટીઓ બતાવી તે ખૂબ જ કિંમતી હતી, તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં સુવર્ણ (સોના) અને રજત (ચાંદી) ના ટુકડાઓ અને ઝળહળતા કિંમતી રત્નો ભરેલા હતા.

(૩) મહર્ષિએ શક સરદારોને શું પીરસ્યું? શા માટે?

જવાબ: મહર્ષિએ શક સરદારોને ભોજનના થાળમાં ખાવાની વાનગીઓને બદલે કિંમતી રત્નો, અને સોના-ચાંદીના ટુકડાઓ પીરસ્યા હતા. આમ કરવાનું કારણ એ હતું કે તેઓ શક સરદારોને એ સત્ય સમજાવવા માંગતા હતા કે સોનું-ચાંદી કે રત્નો ગમે તેટલા કિંમતી હોય પણ તે પેટની ભૂખ સંતોષી શકતા નથી.

(૪) મહર્ષિ એલે મૈનેન્દ્ર અને સાથીઓને સમજાવવા માટે કેવી યુક્તિ કરી હતી?

જવાબ: મહર્ષિ એલે મૈનેન્દ્ર અને તેના સાથીઓને સમજાવવા માટે તેમને ભોજન માટે આમંત્રિત કર્યા. જ્યારે તેઓ જમવા બેઠા ત્યારે તેમણે ખાવા માટે અનાજને બદલે થાળીમાં રત્નો અને સોના-ચાંદીના આભૂષણો પીરસ્યા. આ યુક્તિ દ્વારા તેમણે પ્રત્યક્ષ રીતે સમજાવ્યું કે મુશ્કેલી કે ભૂખના સમયે આ રત્નો કામ આવતા નથી, મનુષ્યના અસ્તિત્વ માટે સાચું મૂલ્ય અન્ન અને જ્ઞાનનું જ છે.

10 પાઠ ૧૦: ગુજરાતનાં ગરવાં લોકગાયિકા 16 વિભાગ

૧. વાતચીત:

(૧) તમે જાણતાં હો તેવાં ગાયિકા/ગાયકનાં નામ કહો.

જવાબ: હું જાણતો હોઉં તેવા ગાયક/ગાયિકાઓનાં નામ: લતા મંગેશકર, શ્રેયા ઘોષાલ, આશા ભોંસલે, હેમંત ચૌહાણ, કિંજલ દવે, પ્રફુલ્લ દવે, અરિજીત સિંઘ વગેરે.

(૨) બાળ ગાયક કલાકારનાં નામ કહો.

જવાબ: ગીતા રબારી (તેમના બાળપણમાં), રોહનપ્રીત સિંઘ, અંજલિ ગાયકવાડ જેવા કલાકારો બાળ ગાયક તરીકે જાણીતા થયા છે.

(૩) તમને કયાં ગાયિકા/ગાયક સાંભળવાં ગમે છે? કેમ?

જવાબ: મને શ્રેયા ઘોષાલ અને હેમંત ચૌહાણ સાંભળવા ગમે છે, કારણ કે તેમનો અવાજ ખૂબ જ મધુર છે. તેમના ગીતો અને ભજનો સાંભળવાથી મનને અત્યંત શાંતિ અને આનંદ મળે છે.

(૪) તમે ક્યારેય જાહેરમાં ગીત ગાયું છે? ક્યારે? કયું?

જવાબ: હા, મેં મારી શાળાના વાર્ષિકોત્સવ અને ૧૫મી ઓગસ્ટના કાર્યક્રમમાં જાહેરમાં ગીત ગાયું હતું. મેં રાષ્ટ્રભક્તિનું ગીત 'એ મેરે વતન કે લોગોં' ગાયું હતું.

(૫) ગીત-સંગીતને લગતા ટી.વી. પર આવતા કાર્યક્રમો જુઓ છો? કયા કયા?

જવાબ: હા, હું ટી.વી. પર આવતા ગીત-સંગીતના કાર્યક્રમો જોઉં છું. દા.ત. 'ઇન્ડિયન આઇડલ', 'સારેગામાપા લિટલ ચેમ્પ્સ' અને 'સૂર સંગ્રામ'.

૨. પાઠના આધારે વાક્ય સામે ‘સાચું’ કે ‘ખોટું’ લખો. તેમજ આ પ્રકારનાં બે વાક્યો જાતે બનાવો:

(૧) લગભગ નવેક વર્ષની ઉંમરે દિવાળીબેન પિતા સાથે જૂનાગઢ આવ્યાં. - સાચું
(૨) દિવાળીબેને લોકસંગીતની શાસ્ત્રીય તાલીમ લીધી હતી. - ખોટું
(૩) વીસેક વર્ષની ઉંમરે બાલમંદિરમાં તેડાગર રૂપે કામ સ્વીકાર્યું. - સાચું
(૪) હેમુભાઈએ દિવાળીબેનના કંઠની તાકાત પારખી. - સાચું
(૫) દિવાળીબેન લોકસંગીત મહોત્સવ-દિલ્હીમાં પ્રથમ વિજેતા બન્યાં. - સાચું
(૬) અવિનાશ વ્યાસે ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં 'પાર્શ્વગાયિકા' તરીકે આમંત્રણ આપ્યું. - સાચું

જાતે બનાવેલાં બે વાક્યો:

(૭) દિવાળીબેન ભીલને ભારત સરકાર દ્વારા 'પદ્મશ્રી' પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો. - સાચું
(૮) દિવાળીબેને માત્ર હિન્દી ફિલ્મોમાં જ ગીતો ગાયાં હતાં. - ખોટું

૩. આપેલી વિગતો (કલા-ઉત્સવની જાહેરાત)ને આધારે પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) ક્લસ્ટર કક્ષાએ શેનું આયોજન થવાનું છે?

જવાબ: ક્લસ્ટર કક્ષાએ 'કલા-ઉત્સવ' નું આયોજન થવાનું છે.

(૨) આ ઉત્સવમાં સ્પર્ધક કઈ કઈ સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લઈ શકશે?

જવાબ: આ ઉત્સવમાં સ્પર્ધક ચિત્રસ્પર્ધા, બાળકવિ સ્પર્ધા અને સંગીત સ્પર્ધા (ગાયન અને વાદન) માં ભાગ લઈ શકશે.

(૩) કઈ સ્પર્ધામાં પોતાની પ્રસ્તુતિ 5 મિનિટમાં પૂર્ણ કરવાની રહેશે?

જવાબ: સંગીત સ્પર્ધા (ગાયન અને વાદન) માં સ્પર્ધકે પોતાની પ્રસ્તુતિ 5 મિનિટમાં પૂર્ણ કરવાની રહેશે.

(૪) એક વિદ્યાર્થીને 200 રૂપિયા ઈનામ મળે છે. તેણે કયો ક્રમ મેળવ્યો હશે?

જવાબ: 200 રૂપિયા ઈનામ મેળવનાર વિદ્યાર્થીએ દ્વિતીય (બીજો) ક્રમ મેળવ્યો હશે.

(૫) એક વિદ્યાર્થી ધોરણ 5માં અભ્યાસ કરે છે. શું તે ભાગ લઈ શકશે? કેમ?

જવાબ: ના, તે વિદ્યાર્થી ભાગ લઈ શકશે નહીં. કારણ કે આ કલા-ઉત્સવ માત્ર ધોરણ 6 થી 8 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે જ છે.

(૬) કઈ સ્પર્ધાનો સમય સૌથી વધુ છે?

જવાબ: ચિત્રસ્પર્ધાનો સમય સૌથી વધુ (2 કલાક) છે.

(૭) સૌથી ઓછું ઈનામ કયા ક્રમાંક માટે કેટલું છે?

જવાબ: સૌથી ઓછું ઈનામ તૃતીય (ત્રીજા) ક્રમાંક માટે 100 રૂપિયા છે.

૪. આપેલા શબ્દ પરથી બીજા ત્રણ ત્રણ શબ્દો બનાવો:

(૧) કામણગારું : કામ, ગામ, કાણ (અથવા રણ, ગારું)
(૨) કલાપારખુ : કલા, પાર, પારખુ (અથવા રખુ, પાલ)
(૩) અસાધારણ : સાધારણ, ધારણ, સાર (અથવા સાજ, રાણ, અસાર)

૫. (અ) આપેલા શબ્દોનું ઉચ્ચારણ કરો અને તેના અર્થ શોધીને લખો:

(૧) હસ્તપ્રક્ષાલન : હાથ ધોવા તે
(૨) રુધિરાભિસરણ : શરીરમાં લોહીનું ફરવું તે (રક્તપરિભ્રમણ)
(૩) દેદીપ્યમાન : અત્યંત તેજસ્વી, ખૂબ પ્રકાશિત
(૪) કર્તવ્યપાલન : પોતાની ફરજનું પાલન કરવું તે
(૫) આકાશકુસુમવત્ : આકાશના ફૂલ જેવું (અર્થાત અશક્ય કે કાલ્પનિક વસ્તુ)
(૬) અર્થોપાર્જન : પૈસા કમાવા તે, ધન મેળવવું તે
(૭) આર્દ્રતા : ભીનાશ, નરમાશ અથવા માયાળુપણું
(૮) સાનંદાશ્ચર્ય : આનંદ અને આશ્ચર્ય એકસાથે થવા તે
(૯) પ્રોષિતભર્તૃકા : જેનો પતિ પરદેશ ગયો હોય તેવી સ્ત્રી

૫. (બ) ઝડપથી વાંચો:

(વિદ્યાર્થીઓએ પુસ્તકમાં આપેલા શબ્દોનું વર્ગખંડમાં શિક્ષક સમક્ષ સ્પષ્ટ અને ઝડપથી ઉચ્ચારણ કરી મુખવાચન કરવું.)

૬. આપેલા ફકરામાંની ભૂલો શોધો, સુધારો અને ફકરો ફરીથી લખો:

(ખોટો ફકરો: રોજ સાંજે બંસરીના ઓટલે એનું બહેનપણીઓના ટોળી રમતો. બાંસરીનાં દાદીમાં સૌનું અલકમલકની વાતો કહેતાં. બધાંને બહુ મજા પડતો.આજે પણ ટોળી રમે હતો. ત્યાં બસંરીની બહેનપણીએ આવતાંવેંત વધાઈ ખાધો : “દાદીમા, દાદીમા ! તમને ખબર છો, આજે બાંસરીનું ઇનામમાં ચોપડી મળો!”)

જવાબ (સુધારેલો ફકરો):
રોજ સાંજે બંસરીના ઓટલે એની બહેનપણીઓની ટોળી રમતી. બંસરીનાં દાદીમા સૌને અલકમલકની વાતો કહેતાં. બધાંને બહુ મજા પડતી. આજે પણ ટોળી રમતી હતી. ત્યાં બંસરીની બહેનપણીએ આવતાંવેંત વધાઈ ખાધી : “દાદીમા, દાદીમા ! તમને ખબર છે, આજે બંસરીને ઇનામમાં ચોપડી મળી!”

૭. ઉદાહરણ મુજબ જુદી જુદી રીતે કલાત્મક અક્ષરાંકન કરો:

ઉદા. ગુજરાતનાં ગરવાં લોકગાયિકા

જવાબ: આ વિદ્યાર્થીઓ માટે ચિત્રકામ અને સુલેખનની પ્રવૃત્તિ છે. આ પ્રવૃત્તિમાં વિદ્યાર્થીએ 'ગુજરાતનાં ગરવાં લોકગાયિકા' શબ્દોને પોતાની નોટબુકમાં સીધા લખવાને બદલે જુદી જુદી ડીઝાઇનવાળા, વળાંકવાળા, ડબલ અક્ષરવાળા (3D ફોન્ટ્સ) કે કેલિગ્રાફી (Calligraphy) સ્ટાઇલમાં સુંદર અને કલાત્મક રીતે દોરીને લખવાના છે.

૮. નીચે છાપામાં પ્રકાશિત થતા સમાચારની હેડલાઇન આપી છે. જેને વાંચો અને હવે બીજી ચાર હેડલાઈન લખો:

(આપેલ હેડલાઇન્સ: ચાંદામામાને ઘરે ભારત... કાતિલ ઠંડીમાં કાશ્મીર થીજયું... ધોળાવીરામાં 5 હજાર વર્ષ જૂનું ‘હડપ્પા’... વર્લ્ડકપ ફાઈનલ માટે ટીમ તૈયાર...)

જવાબ (બીજી ચાર હેડલાઇન્સ):
વિદ્યાર્થીઓએ વર્તમાનપત્રોમાંથી આ પ્રકારની બીજી ૪ હેડલાઇન્સ જાતે બનાવીને કે શોધીને લખવાની છે. ઉદાહરણ તરીકે:

ભારે વરસાદથી સૌરાષ્ટ્રના જળાશયો છલકાયા, ખેડૂતોમાં આનંદનો માહોલ.
ભારતની સ્પેસ એજન્સી ઇસરો (ISRO) નું નવું મિશન: સૂર્યના અભ્યાસ માટે 'આદિત્ય L1' નું સફળ લોન્ચિંગ.
એશિયન ગેમ્સમાં ભારતીય ખેલાડીઓનું ઐતિહાસિક પ્રદર્શન, 100 થી વધુ મેડલ જીત્યા.
ગુજરાત બોર્ડ દ્વારા ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ ની બોર્ડની પરીક્ષાનો કાર્યક્રમ જાહેર કરાયો.

૯. આપેલાં વાક્યો વાંચો અને સમજો:

(૧) પાર્થે સુંદર ગીત ગાયું. / પાર્થે ગીત સુંદર ગાયું.
(૨) એણે મજબૂત ઘર બનાવ્યું. / એણે ઘર મજબૂત બનાવ્યું.
(૩) વિનોદે સરસ વાર્તા લખી. / વિનોદે વાર્તા સરસ લખી.
(૪) તે સરસ વાક્ય બોલ્યો. / તે વાક્ય સરસ બોલ્યો.

(જવાબ: આ પ્રશ્નમાં વિદ્યાર્થીઓએ માત્ર આપેલાં વાક્યો વાંચીને નામનું વિશેષણ અને ક્રિયાવિશેષણ વચ્ચેનો ભેદ સમજવાનો છે, જેની વિસ્તૃત સ્પષ્ટતા નીચેના પ્રશ્ન ૧૦ માં કરેલી છે.)

૧૦. ઉપરની પ્રવૃત્તિમાં લખેલાં વાક્યો ઉદાહરણ મુજબ સમજાવો:

(બીજાં વાક્યોમાં આવેલાં ક્રિયાનાં વિશેષણ શોધી કાઢો અને ક્રિયાવિશેષણ વિશે તમારી સમજ અહીં લખો.)

ઉદાહરણ :
૧. પાર્થે સુંદર ગીત ગાયું. - આ વાક્યમાં ગીત સુંદર હોવાની વાત છે. સુંદર એ ગીતનું વિશેષણ છે.
પાર્થે ગીત સુંદર ગાયું. - આ વાક્યમાં પાર્થની ગાવાની પદ્ધતિ સુંદર હોવાની વાત છે. કેવું ગાયું તો સુંદર ગાયું. આ સુંદર ગાવાની ક્રિયાનું ક્રિયાવિશેષણ છે.

જવાબ (બાકીનાં વાક્યોની સમજ):

૨. એણે મજબૂત ઘર બનાવ્યું. - આ વાક્યમાં ઘર મજબૂત હોવાની વાત છે. 'મજબૂત' એ ઘર (નામ) નું વિશેષણ છે.
એણે ઘર મજબૂત બનાવ્યું. - આ વાક્યમાં ઘર બનાવવાની પદ્ધતિ મજબૂત હોવાની વાત છે. ઘર કેવી રીતે બનાવ્યું તો મજબૂત બનાવ્યું. આ 'મજબૂત' એ બનાવવાની ક્રિયાનું ક્રિયાવિશેષણ છે.

૩. વિનોદે સરસ વાર્તા લખી. - આ વાક્યમાં વાર્તા સરસ હોવાની વાત છે. 'સરસ' એ વાર્તા (નામ) નું વિશેષણ છે.
વિનોદે વાર્તા સરસ લખી. - આ વાક્યમાં વાર્તા લખવાની પદ્ધતિ સરસ હોવાની વાત છે. વાર્તા કેવી રીતે લખી તો સરસ લખી. આ 'સરસ' એ લખવાની ક્રિયાનું ક્રિયાવિશેષણ છે.

૪. તે સરસ વાક્ય બોલ્યો. - આ વાક્યમાં વાક્ય સરસ હોવાની વાત છે. 'સરસ' એ વાક્ય (નામ) નું વિશેષણ છે.
તે વાક્ય સરસ બોલ્યો. - આ વાક્યમાં વાક્ય બોલવાની પદ્ધતિ સરસ હોવાની વાત છે. વાક્ય કેવી રીતે બોલ્યો તો સરસ બોલ્યો. આ 'સરસ' એ બોલવાની ક્રિયાનું ક્રિયાવિશેષણ છે.

૧૦. (પેટાપ્રશ્ન ૨) અહીં આપેલાં વાક્યોમાં ક્રિયાવિશેષણ શોધી તે ક્રિયાવિશેષણને આધારે બીજાં વાક્યો બનાવો:

(૧) મેના ખૂબ ધીમેથી બોલે છે.
ક્રિયાવિશેષણ: ધીમેથી
નવું વાક્ય: વૃદ્ધ દાદાજી ખૂબ ધીમેથી ચાલે છે.
(૨) કૃષ્ણે ઝડપથી ચાલવા માંડ્યું.
ક્રિયાવિશેષણ: ઝડપથી
નવું વાક્ય: વરસાદ આવતો જોઈને ખેડૂતે ઝડપથી કામ કરવા માંડ્યું.
(૩) આજે પણ એને ઘણું મોડું થયું.
ક્રિયાવિશેષણ: મોડું
નવું વાક્ય: બસ ચૂકી જવાના કારણે રમેશને શાળાએ પહોંચવામાં મોડું થયું.
(૪) શું થાય છે તે જોવા એણે નજર ઝીણી કરી.
ક્રિયાવિશેષણ: ઝીણી
નવું વાક્ય: સોયમાં દોરો પરોવવા માટે દાદીએ પોતાની નજર ઝીણી કરી.
(૫) મારો ઘોડો ધમધમ ચાલે છે.
ક્રિયાવિશેષણ: ધમધમ
નવું વાક્ય: મોટો કદાવર હાથી ધમધમ કરતો ચાલી રહ્યો છે.
(૬) તોફાની આખલો પણ ત્યાં ધીમો પડ્યો.
ક્રિયાવિશેષણ: ધીમો
નવું વાક્ય: ખરાબ રસ્તો આવતા જ બાઈકચાલક ધીમો પડ્યો.

૧૦. (પેટાપ્રશ્ન ૩) ખાલી જગ્યા પૂરો:

ઉદા. પવન ...................... વાતો હતો.
જવાબ: પવન ધીમે ધીમે / સૂસવાટાથી / ઝડપથી / મંદ મંદ વાતો હતો.
(નોંધ: આ ખાલી જગ્યામાં વાક્યના સંદર્ભ મુજબ 'ધીમે ધીમે', 'સૂસવાટાથી', 'ઝડપથી' કે 'મંદ મંદ' જેવાં યોગ્ય ક્રિયાવિશેષણો મૂકી શકાય છે.)

૧૧. પ્રશ્નોના જવાબ લખો:

(૧) બાળપણથી જ દિવાળીબેન સમજદાર હતાં એમ શાના આધારે કહી શકાય?

જવાબ: દિવાળીબેન બાળપણથી જ માતાપિતાને તેમના દરેક ઘરકામમાં સાથ આપતા હતા અને મદદ કરતા હતા. તેઓ ઘરની ગરીબ પરિસ્થિતિને સારી રીતે સમજતા હતા અને જવાબદારીપૂર્વક વર્તન કરતા હતા. આ બાબતો પરથી કહી શકાય કે તેઓ બાળપણથી જ ખૂબ સમજદાર હતાં.

(૨) દિવાળીબેન લોકગાયિકા બન્યાં એમાં તેમની માતાનું શું યોગદાન હતું?

જવાબ: દિવાળીબેનની માતા ઘરકામ કરતાં કરતાં દેશી લોકગીતો અને ભજનો ગાતાં હતાં. તેમની માતાના મુખેથી આ ગીતો સાંભળીને દિવાળીબેનને પણ ગાવાની પ્રેરણા મળી અને તેઓ આપમેળે ગાતા શીખ્યા. આમ, લોકગાયિકા તરીકેના તેમના ઘડતરમાં માતાનું યોગદાન સૌથી અમૂલ્ય હતું.

(૩) દિવાળીબેનનો અવાજ ગુજરાતના ઘેર ઘેર શી રીતે ગુંજતો થયો?

જવાબ: દિવાળીબેને આકાશવાણી (રેડિયો) પર અને વિવિધ જાહેર મંચ પર પોતાના સુરીલા કંઠે લોકગીતો ગાયાં. ત્યારબાદ તેમના ગાયેલા ગીતોની ગ્રામોફોન રેકોર્ડ્સ અને કેસેટ્સ બહાર પડી, જેને લોકોએ ખૂબ જ પસંદ કરી. આ માધ્યમો દ્વારા તેમનો અવાજ ગુજરાતના ઘેર ઘેર ગુંજતો થયો.

(૪) દિવાળીબેનને કોણે કોણે શી રીતે મદદ કરી?

જવાબ: આકાશવાણીના અધિકારી હેમુભાઈ ગઢવીએ દિવાળીબેનના કંઠની તાકાત પારખીને તેમને રેડિયો પર ગાવાની પ્રથમ તક આપી. ત્યારબાદ ગુજરાતના જાણીતા સંગીતકાર અવિનાશ વ્યાસે તેમને 'જેસલ તોરલ' જેવા ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે ગાવાનું આમંત્રણ આપીને ખૂબ મોટી મદદ કરી.

(૫) 'દિવાળીબેન શ્રેષ્ઠ ગાયિકા હતાં.'- આવું ક્યા આધારે કહી શકાય?

જવાબ: દિવાળીબેનનો અવાજ અત્યંત મધુર, બુલંદ અને ભાવપૂર્ણ હતો. તેમણે કોઈપણ શાસ્ત્રીય સંગીતની તાલીમ લીધા વગર સેંકડો લોકગીતો અને ભજનો મોઢે યાદ રાખ્યા હતાં. તેમની આ સિદ્ધિ માટે ભારત સરકાર દ્વારા તેમને 'પદ્મશ્રી' જેવા સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ તમામ આધારો પરથી નિઃશંકપણે કહી શકાય કે તેઓ એક શ્રેષ્ઠ ગાયિકા હતાં.

૧૨. પાઠના આધારે ‘હું દિવાળીબેન’ વિષય ઉપર આઠ-દસ વાક્યો લખો:

જવાબ: મારું નામ દિવાળીબેન ભીલ છે. મારો જન્મ અમરેલી જિલ્લાના ધારી તાલુકામાં એક સામાન્ય અને ગરીબ પરિવારમાં થયો હતો. બાળપણમાં પિતા સાથે હું જૂનાગઢ આવી હતી. મેં મારી માતાના મુખેથી સાંભળેલા લોકગીતો અને ભજનો ગાવાનું શરૂ કર્યું હતું. મારો આ સુરીલો કંઠ મને ઈશ્વરની અને મારી માતાની દેન છે. વીસેક વર્ષની ઉંમરે મેં જૂનાગઢના એક બાલમંદિરમાં તેડાગર તરીકે કામ કર્યું હતું. શ્રી હેમુભાઈ ગઢવીએ મારો અવાજ પારખ્યો અને મને આકાશવાણી પર ગાવાની તક આપી. સંગીતકાર અવિનાશ વ્યાસે મને ગુજરાતી ફિલ્મોમાં ગાવા માટે બોલાવી. મારી કળા અને દેશી સંગીત માટે મને ભારત સરકારે 'પદ્મશ્રી' પુરસ્કાર આપી મારું સન્માન કર્યું છે. મને હંમેશા સાદગીપૂર્ણ જીવન જીવવું ગમે છે અને ગુજરાતી લોકસંગીત એ જ મારો પ્રાણ છે.

૧૩. ગુજરાતના કોઈ પણ બે ગાયકો વિશે માહિતી મેળવો અને લખો:

(૧) હેમંત ચૌહાણ: હેમંત ચૌહાણ ગુજરાતના અત્યંત પ્રખ્યાત ભજનિક અને લોકગાયક છે. તેમનો જન્મ રાજકોટ જિલ્લામાં થયો હતો. તેમના કંઠે ગવાયેલા ભજનો, લોકગીતો અને ગરબા ગુજરાતભરમાં લોકપ્રિય છે. સંગીત અને ભજન ક્ષેત્રે તેમના અમૂલ્ય પ્રદાન બદલ તેમને સંગીત નાટક અકાદમીનો એવોર્ડ તેમજ ભારત સરકાર તરફથી પદ્મશ્રી પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયેલ છે.
(૨) પ્રફુલ્લ દવે: પ્રફુલ્લ દવે એ ગુજરાતના જાણીતા પાર્શ્વગાયક અને લોકગાયક છે. તેમણે અનેક ગુજરાતી ચલચિત્રોમાં પોતાના મધુર કંઠથી હિટ ગીતો ગાયા છે. તેમના ગાયેલા ગીતો અને લાઈવ ડાયરા આજે પણ લોકો ખૂબ પસંદ કરે છે. તેઓ ગુજરાતી સુગમ સંગીત અને લોકસંગીત બંનેમાં ઊંડું જ્ઞાન ધરાવે છે અને તેમને અનેક પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરાયા છે.

😕 કંઈ મળ્યું નહિ. બીજો શબ્દ અજમાવો.

STD 7 GUJ SWADHYANPOTHI 1 TO 10

સ્વાધ્યાયપોથી — સંપૂર્ણ ઉકેલ (પાઠ ૧ થી ૧૦)

COPY RESTRICT

GUJARATI FONT

labels

Slogan

કાર્યાલય

આ બ્લૉગમાં શોધો

Popular Posts

ગણિતના વહેવારું કોયડા પાયાનું ગણિત

STD3 MCQ QUIZ PARYAVARAN (પર્યાવરણ)

STD 5 GANIT SEM 2 PARAKH

STD 5 PARAKH EVS SEM 2

Comments

Website Is Developed By

Our Services

Footer Copyright

Contact form