ધોરણ-૩ ગણિત (પાઠ્યપુસ્તક અભ્યાસક્રમ અને સ્વાધ્યાય - સંપુર્ણ સંગ્રહ)
મોટા કાજલિયાળા પ્રાથમિક શાળા
પ્રકરણ ૧: નામમાં શું છે?
ભાગ ૧: ટેલિ માર્ક દર્શાવો (કોષ્ટક)
| સંખ્યા | આવૃત્તિ ચિહ્ન (Tally Mark) | જવાબ / ટેલિ માર્ક સોલ્યુશન |
|---|---|---|
| ૩ | ||| | |
| ૭ | 卌 || | |
| ૮ | 卌 ||| | |
| ૧૨ | 卌 卌 || | |
| ૧૫ | 卌 卌 卌 | |
| ૧૮ | 卌 卌 卌 ||| | |
| ૨૨ | 卌 卌 卌 卌 || | |
| ૨૭ | 卌 卌 卌 卌 卌 || |
ભાગ ૨: આવૃત્તિ ચિહ્ન (Tally Marks) ગણતરી અને દર્શાવવો (મહાવરો)
૧. સંખ્યા ૧૫ માટે આવૃત્તિ ચિહ્ન દર્શાવો.
ઉકેલ: 卌 卌 卌
૨. સંખ્યા ૨૨ માટે આવૃત્તિ ચિહ્ન દર્શાવો.
ઉકેલ: 卌 卌 卌 卌 ||
૩. સંખ્યા ૨૮ માટે આવૃત્તિ ચિહ્ન દર્શાવો.
ઉકેલ: 卌 卌 卌 卌 卌 |||
૪. જો કોષ્ટકમાં "卌 卌 卌 ||||" દર્શાવેલ હોય તો કુલ કેટલી સંખ્યા થાય?
ઉકેલ: ૫ + ૫ + ૫ + ૪ = ૧૯
૫. સંખ્યા ૩૪ માટે આવૃત્તિ ચિહ્ન લખો.
ઉકેલ: 卌 卌 卌 卌 卌 卌 ||||
૬. સંખ્યા ૩૧ માટે આવૃત્તિ ચિહ્ન દર્શાવો.
ઉકેલ: 卌 卌 卌 卌 卌 卌 |
૭. સંખ્યા ૪૯ માટે આવૃત્તિ ચિહ્ન દર્શાવો.
ઉકેલ: 卌 卌 卌 卌 卌 卌 卌 卌 卌 ||||
ભાગ ૩: કોનું નામ વધારે લાંબુ છે?
૧. દિપક / હરેશ
જવાબ: બંને સમાન (૩ અક્ષર)
૨. રમા / અનિતા
જવાબ: અનિતા (૩ અક્ષર)
૩. નિહારિકા / જય
જવાબ: નિહારિકા (૪ અક્ષર)
૪. અમન / અપરાજિતા
જવાબ: અપરાજિતા (૫ અક્ષર)
૫. દેવાંશ / કૃષ્ણકુમારસિંહજી
જવાબ: કૃષ્ણકુમારસિંહજી (૯ અક્ષર)
ભાગ ૪: નામના અક્ષરો આધારિત પ્રશ્નો
૧. 'નરેન્દ્ર' નામના મૂળાક્ષરોની સંખ્યા કેટલી છે?
સાચો જવાબ: (C) ૭
૨. 'રામ' (૩ અક્ષર) અને 'કિરણ' (૫ અક્ષર) ના અક્ષરોનો સરવાળો કેટલો થાય?
સાચો જવાબ: (B) ૮ (૩ + ૫ = ૮)
૩. 'નરેન્દ્ર' (૭ અક્ષર) નામમાં 'હિરેન' (૫ અક્ષર) નામ કરતાં કેટલા અક્ષરો વધારે છે?
સાચો જવાબ: (B) બે (૭ - ૫ = ૨)
ભાગ ૫: ફળો અને વાહનોની વિગત આધારિત પ્રશ્નો
| ફળનું નામ | આવૃત્તિ ચિહ્ન (Tally Marks) | કુલ સંખ્યા |
|---|---|---|
| કેળું | 卌 卌 || | ૧૨ |
| કેરી | 卌 卌 卌 | ૧૫ |
| સફરજન | 卌 ||| | ૦૮ |
| દ્રાક્ષ | 卌 | ૦૫ |
| જામફળ | 卌 卌 | ૧૦ |
| દાડમ | 卌 |||| | ૦૯ |
૧. કેરી ગમતી હોય તેવા બાળકોની કુલ સંખ્યા કેટલી છે?
સાચો જવાબ: (C) ૧૫
૨. સફરજન માટે કોષ્ટકમાં કેટલા આવૃત્તિ ચિહ્ન (|) દર્શાવેલ છે?
સાચો જવાબ: (B) ૮
૩. કયું ફળ સૌથી વધુ બાળકોને પસંદ છે?
સાચો જવાબ: (B) કેરી
૪. જામફળ અને દ્રાક્ષ પસંદ કરતાં કુલ બાળકો કેટલા થાય?
સાચો જવાબ: (B) ૧૫ (૧૦ + ૫)
૫. કેરી (૧૫ બાળકો), કેળા (૧૨ બાળકો), દ્રાક્ષ (૫ બાળકો) માંથી કયું ફળ સૌથી વધુ પસંદ છે?
સાચો જવાબ: (B) કેરી
૬. કેળાં (૧૨) અને દ્રાક્ષ (૫) પસંદ કરતાં બાળકોનો તફાવત કેટલો થાય?
સાચો જવાબ: (B) ૭ (૧૨ - ૫ = ૭)
૭. એક સર્વેમાં ૧૬ બાળકો સાયકલથી, ૯ બાળકો ચાલીને અને ૧૫ બાળકો બસમાં શાળાએ આવે છે. સાયકલ અને બસમાં આવતા કુલ બાળકો કેટલા?
સાચો જવાબ: (B) ૩૧ (૧૬ + ૧૫ = ૩૧)
૮. સૌથી ઓછું પસંદ કરાયેલું ફળ દ્રાક્ષ (૫) અને સૌથી વધુ પસંદ કરાયેલું ફળ કેરી (૧૫) છે, તો બંનેનો કુલ સરવાળો કેટલો થાય?
ઉકેલ: ૫ + ૧૫ = ૨૦
૯. સફરજન (૮) અને દ્રાક્ષ (૫) પસંદ કરતા બાળકોની કુલ સંખ્યા કેટલી થાય?
સાચો જવાબ: (B) ૧૩ (૮ + ૫ = ૧૩)
૧૦. કેળા (૧૨), કેરી (૧૫), સફરજન (૮) અને દ્રાક્ષ (૫) પસંદ કરતા કુલ કેટલા બાળકોની માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી છે?
સાચો જવાબ: (C) ૪૦ (૧૨ + ૧૫ + ૮ + ૫ = ૪૦)
પ્રકરણ ૨: રમકડા ની રમતનો આનંદ
પ્રશ્ન ૧: બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQs) અને 2D/3D આકારો સંમિતિ
૧. ચોરસમાં પ્રતિબિંબ સંમિતિની રેખાઓ (અક્ષ) કેટલી હોય છે?
સાચો જવાબ: (C) ૪
૨. કયા અંગ્રેજી મૂળાક્ષરમાં માત્ર આડી પ્રતિબિંબ સંમિતિ છે?
સાચો જવાબ: (B) E
૩. વર્તુળમાં કેટલી સંમિતિ રેખાઓ દોરી શકાય?
સાચો જવાબ: (D) અસંખ્ય
૪. નીચેનામાંથી કયો 3D આકાર ગબડી પણ શકે અને સરકી પણ શકે?
સાચો જવાબ: (C) નળાકાર
૫. સમઘન (Cube) ને કેટલી સપાટી (મોં), ધાર અને ખૂણાઓ હોય છે?
ઉકેલ: ૬ સપાટી, ૧૨ ધાર અને ૮ ખૂણા.
૬. જોડીમાંથી કઈ વસ્તુ માત્ર ગબડી જ શકે છે (સરકી શકતી નથી)?
સાચો જવાબ: (C) લખોટી
૭. જોકરની ટોપીનો આકાર કયા 3D આકાર જેવો હોય છે?
સાચો જવાબ: (B) શંકુ (Cone)
૮. લંબચોરસને કેટલી સંમિતિ રેખાઓ હોય છે?
ઉકેલ: ૨ સંમિતિ રેખાઓ (એક આડી અને એક ઊભી).
૯. નિયમિત પંચકોણની પરિભ્રમણ સંમિતિનો ક્રમ કેટલો હોય છે?
સાચો જવાબ: (A) ૫
૧૦. નીચેનામાંથી કયો 3D આકાર બધી જ દિશાઓમાંથી સંપૂર્ણ સંમિત છે?
સાચો જવાબ: (B) ગોલક (Sphere)
૧૧. કયા ત્રિકોણમાં એક પણ સંમિતિની રેખા હોતી નથી?
સાચો જવાબ: (C) વિષમબાજુ ત્રિકોણ
૧૨. ત્રણ દીવાસળીના ઉપયોગથી કયો બંધ આકાર બનશે?
ઉકેલ: ત્રિકોણ બનશે.
પ્રશ્ન ૨: ખરા-ખોટાં જણાવો
૧. દડાનો આકાર વર્તુળ (2D) છે.
સાચો જવાબ: ખોટું (દડો 3D ગોળો છે)
૨. લંબચોરસને ૪ ખૂણા અને ૪ બાજુઓ હોય છે.
સાચો જવાબ: ખરું
૩. સફરજન સરકી શકે છે પરંતુ ગબડી શકતું નથી.
સાચો જવાબ: ખોટું (સફરજન ગબડી શકે છે)
૪. ચોરસની બધી જ બાજુઓની લંબાઈ સરખી હોય છે.
સાચો જવાબ: ખરું
પ્રકરણ ૩: બેવડી સદી
પ્રશ્ન ૧: સાપ-સીડી, સદી અને સ્થાનિક કિંમત ગણતરી
૧. જો તમે ૧૦ પર છો અને ત્યાં સીડી છે જે ૫૨ પર લઈ જાય છે, તો તમે કેટલા ખાના આગળ ગયા?
ઉકેલ: ૫૨ - ૧૦ = ૪૨ ખાના આગળ ગયા.
૨. જો તમે ૬૫ ના ખાનામાં છો અને સાપ દ્વારા ૪૨ પર આવો છો, તો કેટલા ખાના પાછળ આવ્યા?
ઉકેલ: ૬૫ - ૪૨ = ૨૩ ખાના પાછળ આવ્યા.
૩. ૧૭૮ માં '૭' ની સ્થાનિક કિંમત કેટલી થાય?
ઉકેલ: ૭૦ (૭ દશકના સ્થાને છે)
૪. બેવડી સદી એટલે કેટલા રન થાય?
ઉકેલ: ૨૦૦ રન
૫. એક કુકરી ૩૮ ના ખાનામાં છે. પાસા પર ૬ આવે તો કુકરી કયા ખાનામાં પહોંચશે?
ઉકેલ: ૩૮ + ૬ = ૪૪
૬. ૪ સો + ૫ દશક + ૬ એકમ = કઈ સંખ્યા બને?
સાચો જવાબ: (A) ૪૫૬
૭. ૭૮૬ માં '૭' ની અને '૮' ની સ્થાનિક કિંમતનો તફાવત કેટલો થાય?
ઉકેલ: ૭ ની સ્થાનિક કિંમત = ૭૦૦, ૮ ની સ્થાનિક કિંમત = ૮૦. તફાવત: ૭૦૦ - ૮૦ = ૬૨૦
૮. ૩ દશક + ૯ એકમ + ૨ સો વડે બનતી સંખ્યા કઈ?
સાચો જવાબ: (B) ૨૩૯ (૨ સો + ૩ દશક + ૯ એકમ)
૯. રોહિતે ૧૬૫ રન બનાવ્યા છે. તેને બેવડી સદી (૨૦૦ રન) કરવા માટે હજી કેટલા રન જોઈએ?
ઉકેલ: ૨૦૦ - ૧૬૫ = ૩૫ રન
૧૦. બે સંખ્યાઓનો સરવાળો ૫૦ છે, જો એક સંખ્યા એ બે અંકની સૌથી નાની સંખ્યા (૧૦) હોય તો બીજી સંખ્યા કઈ હશે?
સાચો જવાબ: (B) ૪૦ (૫૦ - ૧૦ = ૪૦)
૧૧. ત્રણ મિત્રોના રનનો સરવાળો ૨૦૦ છે. જો પહેલા બે મિત્રોના રન અનુક્રમે ૬૫ અને ૭૫ હોય, તો ત્રીજા મિત્રએ કેટલા રન કર્યા હશે?
સાચો જવાબ: (B) ૬૦ (૬૫ + ૭૫ = ૧૪૦; ૨૦૦ - ૧૪૦ = ૬૦)
૧૨. હું ૨૦૦ કરતાં ૪ ઓછી અને ૧૦૦ કરતાં ૯૬ મોટી સંખ્યા છું. બોલો હું કઈ સંખ્યા છું?
સાચો જવાબ: (D) ૧૯૬ (૨૦૦ - ૪ = ૧૯૬)
૧૩. બે અંકની સૌથી મોટી સંખ્યા (૯૯) અને બે અંકની સૌથી નાની સંખ્યા (૧૦) વચ્ચેનો તફાવત કેટલો થાય?
સાચો જવાબ: (C) ૮૯ (૯૯ - ૧૦ = ૮૯)
પ્રશ્ન ૨: બહુવિકલ્પ વિવરણ પ્રશ્નો
૧. સીમા પાસે કેટલાક બટન છે. તે બટનની સંખ્યામાં ૨ અંકની સૌથી મોટી સંખ્યા ઉમેરે, તો તેને ૩ અંકની સૌથી નાની સંખ્યા મળે છે. સીમા પાસે કેટલા બટન હશે?
ઉકેલ: (A) ૧ (કારણ કે ૯૯ + ૧ = ૧૦૦)
૨. ક્રિકેટ મેચમાં સચિને ૯૨ રન બનાવ્યા છે. હવે તેઓ કેટલા ચોગ્ગા મારે તો તેમની સદી પૂરી થાય?
ઉકેલ: (C) ૨ ચોગ્ગા (૮ રન જોઈએ: ૪ x ૨ = ૮)
પ્રકરણ ૪: નાનીમા સાથે વેકેશન
વ્યવહારુ કોયડા, સરવાળા અને બાદબાકી (ઉકેલ સાથે)
૧. સોમ પાસે ૬૦ કિગ્રા ઘઉં હતા. તેણે ૨૫ કિગ્રા ઘઉં રાખી બાકીના વેચી દીધા, તો કેટલા કિગ્રા ઘઉં વેચાયા હશે?
ઉકેલ: (B) ૩૫ કિગ્રા (૬૦ - ૨૫ = ૩૫)
૨. એક શાળામાં ત્રીજા ધોરણમાં ૧૪૫ વિદ્યાર્થીઓ અને ચોથા ધોરણમાં ૧૦૪ વિદ્યાર્થીઓ છે, તો બંને ધોરણના મળીને કુલ કેટલા વિદ્યાર્થીઓ થાય?
ઉકેલ: ૧૪૫ + ૧૦૪ = ૨૪૯ વિદ્યાર્થીઓ
૩. એક મકાનની દીવાલ ચણવા ૭૬૯ ઈંટો મંગાવી હતી. તેમાંથી ૪૨૫ ઈંટો વપરાઈ, તો કેટલી ઈંટો બાકી રહી?
ઉકેલ: ૭૬૯ - ૪૨૫ = ૩૪૪ ઈંટો બાકી રહી
૪. રાહુલ પાસે ૫૫૦ રૂપિયા હતા. તેણે ૨૩૦ રૂપિયાનું પુસ્તક ખરીદ્યું. હવે તેની પાસે કેટલા રૂપિયા બાકી રહે?
ઉકેલ: ૫૫૦ - ૨૩૦ = ૩૨૦ રૂપિયા
૫. એક વેપારી પાસે ૫૦૦ રૂપિયા હતા. તેણે ૧૭૫ રૂપિયાના ફળો અને ૨૧૫ રૂપિયાના શાકભાજી ખરીદ્યા. હવે તેની પાસે કેટલા રૂપિયા બાકી રહે?
ઉકેલ: કુલ ખર્ચ = ૧૭૫ + ૨૧૫ = ૩૯૦ રૂપિયા. બાકી રકમ = ૫૦૦ - ૩૯૦ = ૧૧૦ રૂપિયા
૬. એક બગીચામાં ૩૪૨ ગુલાબના છોડ અને ૨૫૮ મોગરાના છોડ છે. બગીચામાં કુલ કેટલા છોડ છે?
ઉકેલ: ૩૪૨ + ૨૫૮ = ૬૦૦ છોડ
૭. બાદબાકી કરો: ૮૫૦ - ૩૭૫
ઉકેલ: ૪૭૫
૮. રમા પાસે ૨૭ લખોટી હતી તેમાંથી તેની બહેન ૧૨ લખોટી લઈ ગઈ, તો રમા પાસે કેટલી લખોટી બાકી રહી?
સાચો જવાબ: (D) ૧૫ (૨૭ - ૧૨ = ૧૫)
૯. એક વેપારી પાસે સવારે ૬૩ આઇસક્રીમ હતા. સાંજે ૧૮ આઇસક્રીમ વધ્યા. તો દિવસ દરમિયાન કેટલા આઇસક્રીમ વેચાયા?
સાચો જવાબ: (C) ૪૫ (૬૩ - ૧૮ = ૪૫)
૧૦. દાદીમાએ ૯૨ ગુલાબના ફૂલ તોડ્યા હતા. માળા બનાવ્યા પછી ૨૪ ફૂલ વધી ગયા, તો માળામાં કેટલા ફૂલ વપરાયા હશે?
સાચો જવાબ: (B) ૬૮ (૯૨ - ૨૪ = ૬૮)
૧૧. એક બાગમાં ૩૮૫ લીમડાના ઝાડ અને ૨૮૨ આસોપાલવના ઝાડ છે, તો બાગમાં કુલ કેટલા ઝાડ છે?
ઉકેલ: ૩૮૫ + ૨૮૨ = ૬૬૭ ઝાડ
પ્રકરણ ૫: આકાર સાથે આનંદ
પ્રશ્ન ૧: આકારોની ધાર, ખૂણાઓ અને ટેનગ્રામ
૧. નીચેનામાંથી કયો આકાર સૌથી વધુ બાજુઓ ધરાવે છે?
સાચો જવાબ: (D) ષટ્કોણ (૬ બાજુઓ)
૨. કયા આકારમાં એકપણ બાજુ કે ખૂણો હોતો નથી?
સાચો જવાબ: (B) વર્તુળ
૩. ૭ ટુકડાવાળા ટેનગ્રામ (Tangram) માં કેટલા ત્રિકોણ હોય છે?
સાચો જવાબ: (B) ૫
૪. ૫ ટુકડાવાળા ટેનગ્રામસેટમાંથી કેટલા ચોરસ મળે છે?
સાચો જવાબ: (A) ૧
૫. એક ચોરસ કાગળના ચારે ખૂણા કાપી નાખવામાં આવે તો તેને કેટલા ખૂણા બનશે?
ઉકેલ: ૮ ખૂણા બનશે (અષ્ટકોણ આકાર બનશે).
૬. પંચકોણને કેટલી બાજુઓ અને કેટલા ખૂણા હોય છે?
ઉકેલ: ૫ બાજુઓ અને ૫ ખૂણા.
૭. ચાર લીટીથી બનતા કોઈ પણ એક બંધ આકારનું નામ જણાવો.
ઉકેલ: ચોરસ અથવા લંબચોરસ.
૮. કયા આકારમાં એક પણ સીધી લીટીનો ઉપયોગ થતો નથી?
ઉકેલ: વર્તુળ (ગોળ).
પ્રશ્ન ૨: ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો અને વ્યાખ્યાઓ
૧. ષટ્કોણને કેટલી બાજુઓ અને કેટલા ખૂણા હોય છે?
જવાબ: ષટ્કોણને ૬ બાજુઓ અને ૬ ખૂણા હોય છે.
૨. કયા અંગ્રેજી મૂળાક્ષરો આડી અને ઊભી બંને પ્રકારની પ્રતિબિંબ સંમિતિ ધરાવે છે?
જવાબ: H, I, O, X
